Καρκίνος ορθού: χειρουργική αντιμετώπιση

Τα συμπτώματα του καρκίνου του ορθού είναι συχνά διακριτικά στην αρχή: λίγο αίμα στις κενώσεις, μια αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, η αίσθηση ότι το έντερο δεν αδειάζει τελείως. Επειδή μοιάζουν με αιμορροΐδες ή άλλα καλοήθη προβλήματα, πολλοί τα αγνοούν για μήνες. Ο καρκίνος του ορθού όμως, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, αντιμετωπίζεται με πολύ καλά αποτελέσματα, και η σύγχρονη θεραπεία επιτρέπει στους περισσότερους ασθενείς να διατηρήσουν τη φυσιολογική οδό κένωσης.

Ο καρκίνος του ορθού ανήκει στους καρκίνους του παχέος εντέρου, έχει όμως ιδιαιτερότητες που αλλάζουν τον τρόπο αντιμετώπισης. Το ορθό βρίσκεται βαθιά στη μικρή πύελο, κοντά στους σφιγκτήρες, στην ουροδόχο κύστη, στον προστάτη ή στον κόλπο και στα νεύρα που ελέγχουν την ούρηση και τη σεξουαλική λειτουργία. Γι’ αυτό η σταδιοποίηση γίνεται με μαγνητική τομογραφία, η θεραπεία συχνά ξεκινά πριν το χειρουργείο, και η επέμβαση απαιτεί ιδιαίτερη ακρίβεια.

Παρακάτω θα βρείτε τι είναι το ορθό, ποια συμπτώματα χρειάζονται έλεγχο, πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση, ποιες χειρουργικές επιλογές υπάρχουν και τι να περιμένετε μετά.

Ορθό: τι είναι και πού βρίσκεται

Το ορθό είναι το τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου, μήκους περίπου 12 έως 15 εκατοστών. Ξεκινά εκεί που τελειώνει το σιγμοειδές κόλον και καταλήγει στον πρωκτικό σωλήνα. Παρά το όνομά του, που παραπέμπει σε ευθεία δομή, το ορθό έχει πολύπλοκο σχήμα: ακολουθεί την καμπύλη του ιερού οστού και του κόκκυγα, με πλάγιες κάμψεις στη διαδρομή του.

Ο ρόλος του είναι να αποθηκεύει προσωρινά τα κόπρανα μέχρι την κένωση. Το τοίχωμά του έχει ελαστικότητα και αισθητήριες απολήξεις που μας «ειδοποιούν» ότι χρειάζεται να πάμε στην τουαλέτα. Μαζί με τους σφιγκτήρες εξασφαλίζει την εγκράτεια.

Γύρω από το ορθό υπάρχει ένα στρώμα λιπώδους ιστού με λεμφαδένες και αγγεία, το μεσόρθο, που περιβάλλεται από μια λεπτή περιτονία. Το μεσόρθο έχει μεγάλη σημασία στη χειρουργική του καρκίνου του ορθού, γιατί εκεί βρίσκονται οι πρώτοι λεμφαδένες στους οποίους μπορεί να επεκταθεί ο όγκος.

Τα όρια του ορθού: πώς αναγνωρίζονται

Ένα ερώτημα που τίθεται συχνά, και από γιατρούς σε εκπαίδευση, είναι πώς ορίζεται πού ακριβώς ξεκινά το ορθό. Η απάντηση έχει πρακτική σημασία, γιατί ένας όγκος του ορθού αντιμετωπίζεται διαφορετικά από έναν όγκο του σιγμοειδούς.

• Στη μαγνητική τομογραφία: διεθνής ομοφωνία ειδικών (2019) όρισε ως ανώτερο όριο του ορθού το σημείο όπου το σιγμοειδές «αποσπάται» από το πρόσθιο τοίχωμα του ιερού οστού, το λεγόμενο sigmoid take-off. Είναι ανατομικό ορόσημο που μπορεί να αναγνωριστεί σε κάθε ασθενή.
• Στην ενδοσκόπηση: η απόσταση μετριέται από το χείλος του πρωκτού. Συνήθως θεωρούνται όγκοι του ορθού εκείνοι που βρίσκονται έως περίπου 15 cm από τον πρωκτό.
• Μέσα στο χειρουργείο: ο χειρουργός αναγνωρίζει τη μετάβαση από το σιγμοειδές στο ορθό από το ύψος του ακρωτηρίου του ιερού οστού και από το σημείο όπου οι κολικές ταινίες (οι τρεις επιμήκεις μυϊκές λωρίδες του κόλου) «ανοίγουν» και σχηματίζουν συνεχή μυϊκό χιτώνα γύρω από το ορθό. Ταυτόχρονα, ο οδηγός της επέμβασης είναι η περιτονία του μεσόρθου, που χωρίζει το ορθό από τα τοιχώματα της πυέλου και τα νεύρα.

Το ορθό χωρίζεται επίσης σε ανώτερο, μέσο και κατώτερο τριτημόριο. Όσο πιο χαμηλά βρίσκεται ο όγκος, τόσο πιο κοντά είναι στους σφιγκτήρες και τόσο πιο σύνθετη η θεραπεία.

Συμπτώματα του καρκίνου του ορθού

Ο καρκίνος του ορθού στα πρώτα στάδια μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος έχει τόσο μεγάλη αξία. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, τα συχνότερα είναι:

• Αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από τον πρωκτό. Είναι το συχνότερο σύμπτωμα. Το αίμα μπορεί να είναι κόκκινο ή σκούρο, ανακατεμένο με τα κόπρανα ή μαζί με βλέννα.
• Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου που διαρκεί περισσότερο από λίγες εβδομάδες: δυσκοιλιότητα, διάρροια ή εναλλαγή τους.
• Αίσθημα ατελούς κένωσης (τεινεσμός): η αίσθηση ότι το έντερο δεν άδειασε, με συχνή ανάγκη για τουαλέτα.
• Λεπτότερα κόπρανα από ό,τι συνήθως.
• Βλέννα στα κόπρανα.
• Πόνος στον πρωκτό ή στη λεκάνη, συνήθως σε πιο προχωρημένους όγκους.
• Αναιμία από χρόνια απώλεια αίματος, με κόπωση, χλωμάδα και δύσπνοια στην προσπάθεια. Συχνά ανιχνεύεται σε εξετάσεις αίματος, ακόμα και χωρίς ορατή αιμορραγία.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους και γενική κόπωση.

Όγκος στο ορθό ή αιμορροΐδες;

Το αίμα στις κενώσεις οφείλεται στις περισσότερες περιπτώσεις σε αιμορροΐδες ή ραγάδα. Αυτό όμως δεν αποκλείει μια σοβαρότερη αιτία, και οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν. Ένας γιατρός δεν αποδίδει την αιμορραγία σε αιμορροΐδες πριν βεβαιωθεί, ιδίως σε άτομα άνω των 45 με 50 ετών, όταν υπάρχει αλλαγή στις κενώσεις ή οικογενειακό ιστορικό. Για τα αίτια και τη διερεύνηση, δείτε τη σελίδα για το αίμα από τον πρωκτό.

Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν από μόνα τους καρκίνο. Σημαίνουν ότι χρειάζεται εξέταση.

Παράγοντες κινδύνου

Οι παράγοντες κινδύνου είναι κοινοί με τον καρκίνο του παχέος εντέρου:

• Ηλικία: η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά άτομα άνω των 50, αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση σε νεότερους ενήλικες.
• Πολύποδες του εντέρου, ιδίως αδενώματα, από τους οποίους ξεκινούν οι περισσότεροι καρκίνοι.
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ή πολυπόδων.
• Κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Lynch και η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση.
• Χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, νόσος Crohn) μακράς διάρκειας.
• Διατροφή πλούσια σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και φτωχή σε φυτικές ίνες.
• Παχυσαρκία, καθιστική ζωή, κάπνισμα, αλκοόλ και διαβήτης τύπου 2.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Κλινική εξέταση

Η εξέταση ξεκινά με το ιστορικό και τη δακτυλική εξέταση του ορθού. Είναι απλή, διαρκεί λίγα λεπτά και μπορεί να ψηλαφήσει όγκους του κατώτερου ορθού, να εκτιμήσει την απόστασή τους από τους σφιγκτήρες και αν είναι κινητοί ή καθηλωμένοι. Στις γυναίκες, η αμφίχειρη εξέταση (κολπική και ορθική) βοηθά να αποκλειστεί η επέκταση του όγκου στο οπίσθιο τοίχωμα του κόλπου.

Ενδοσκόπηση και βιοψία

• Ορθοσιγμοειδοσκόπηση: εξέταση του ορθού και του σιγμοειδούς, χρήσιμη για τον ακριβή εντοπισμό του όγκου και τη μέτρηση της απόστασής του από τον πρωκτό.
• Πλήρης κολονοσκόπηση: απαραίτητη σε κάθε ασθενή, γιατί ελέγχει όλο το παχύ έντερο για δεύτερο όγκο ή πολύποδες.
• Βιοψία: επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Συνήθως πρόκειται για αδενοκαρκίνωμα. Ελέγχεται επίσης η κατάσταση επιδιόρθωσης του DNA (MMR/MSI), που έχει σημασία για τη θεραπεία και για τον έλεγχο κληρονομικότητας.

Σταδιοποίηση

• Μαγνητική τομογραφία πυέλου υψηλής ανάλυσης: η βασική εξέταση για τον καρκίνο του ορθού. Δείχνει το βάθος διήθησης, την απόσταση του όγκου από την περιτονία του μεσόρθου (το λεγόμενο περιμετρικό όριο), τους λεμφαδένες, τη διήθηση αγγείων και τη σχέση με τους σφιγκτήρες. Από αυτά τα ευρήματα εξαρτάται αν η θεραπεία θα ξεκινήσει με χειρουργείο ή με ακτινοχημειοθεραπεία.
• Διαπρωκτικό (ενδοορθικό) υπερηχογράφημα: χρήσιμο κυρίως στους πολύ πρώιμους, επιφανειακούς όγκους, για να εκτιμηθεί αν μπορούν να αφαιρεθούν τοπικά.
• Αξονική τομογραφία θώρακα και κοιλίας: για τον έλεγχο μεταστάσεων στο ήπαρ και στους πνεύμονες.
• Καρκινοεμβρυϊκό αντιγόνο (CEA): δείκτης στο αίμα, χρήσιμος κυρίως ως σημείο αναφοράς για την παρακολούθηση.
• Έλεγχος του ουροποιητικού: σε προχωρημένους όγκους ελέγχεται η πιθανότητα απόφραξης του ουρητήρα ή διήθησης του προστάτη στους άνδρες.

Στάδια του καρκίνου του ορθού

Η σταδιοποίηση ακολουθεί το σύστημα TNM:

• Στάδιο I: ο όγκος περιορίζεται στα εσωτερικά στρώματα του τοιχώματος (έως τον μυϊκό χιτώνα), χωρίς λεμφαδένες.
• Στάδιο II: ο όγκος έχει διαπεράσει τον μυϊκό χιτώνα και επεκτείνεται στο λίπος γύρω από το ορθό ή σε γειτονικές δομές, χωρίς λεμφαδένες.
• Στάδιο III: υπάρχει προσβολή λεμφαδένων, ανεξάρτητα από το βάθος του όγκου.
• Στάδιο IV: υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις, συχνότερα στο ήπαρ ή στους πνεύμονες.

Πρόγνωση

Σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας από τη βάση SEER (ασθενείς που διαγνώστηκαν από το 2014 έως το 2020), η πενταετής σχετική επιβίωση στον καρκίνο του ορθού είναι περίπου 90% όταν ο όγκος είναι εντοπισμένος, περίπου 74% όταν έχει επεκταθεί σε γειτονικούς ιστούς ή λεμφαδένες και περίπου 18% όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Είναι στατιστικοί μέσοι όροι μεγάλων πληθυσμών, που δεν προβλέπουν την πορεία ενός συγκεκριμένου ασθενούς. Η εξατομικευμένη πρόγνωση συζητείται με τη θεραπευτική ομάδα.

Η θεραπεία: ένα πλάνο σε στάδια

Η θεραπεία του καρκίνου του ορθού αποφασίζεται σε πολυεπιστημονικό ογκολογικό συμβούλιο: χειρουργός, ογκολόγος παθολόγος, ακτινοθεραπευτής, ακτινολόγος και παθολογοανατόμος συζητούν τα ευρήματα της μαγνητικής και της βιοψίας.

Πρώιμοι όγκοι

Πολύ μικροί, επιφανειακοί όγκοι με ευνοϊκά χαρακτηριστικά μπορεί να αφαιρεθούν τοπικά, διαπρωκτικά, χωρίς εκτομή τμήματος του εντέρου. Αν η ιστολογική εξέταση δείξει δυσμενή χαρακτηριστικά, μπορεί να χρειαστεί συμπληρωματική θεραπεία, όπως ακτινοθεραπεία ή ριζική επέμβαση.

Τοπικά προχωρημένοι όγκοι: θεραπεία πριν το χειρουργείο

Σε όγκους που βρίσκονται κοντά στην περιτονία του μεσόρθου, σε όγκους του κατώτερου ορθού ή όταν υπάρχουν λεμφαδένες, οι οδηγίες της ESMO προτείνουν συνήθως ακτινοθεραπεία ή ακτινοχημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο (νεοεπικουρική). Ο στόχος είναι να μικρύνει ο όγκος και να μειωθεί ο κίνδυνος τοπικής υποτροπής. Σε αρκετά κέντρα εφαρμόζεται πλέον και η ολική νεοεπικουρική θεραπεία, όπου και η χημειοθεραπεία δίνεται πριν την επέμβαση.

Σε ορισμένους ασθενείς ο όγκος εξαφανίζεται εντελώς μετά από αυτή τη θεραπεία (πλήρης κλινική ανταπόκριση). Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, και μόνο σε κέντρα με εμπειρία, μπορεί να συζητηθεί η στρατηγική «παρακολούθησης και αναμονής» (watch and wait), με πολύ στενή παρακολούθηση αντί για άμεσο χειρουργείο. Επίσης, σε όγκους με ανεπάρκεια επιδιόρθωσης DNA (dMMR), η ανοσοθεραπεία έχει δώσει πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μελέτες. Αυτές οι επιλογές δεν αφορούν όλους τους ασθενείς και συζητούνται εξατομικευμένα.

Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του ορθού

Η αρχή της ολικής εκτομής του μεσόρθου (TME)

Η σημαντικότερη αλλαγή στη χειρουργική του καρκίνου του ορθού των τελευταίων δεκαετιών είναι η ολική εκτομή του μεσόρθου (Total Mesorectal Excision). Το ορθό αφαιρείται μαζί με όλο το μεσόρθο, μέσα στην ακέραιη περιτονία του, σαν να αφαιρείται ένα «πακέτο». Έτσι αφαιρούνται και οι λεμφαδένες της περιοχής, ενώ προστατεύονται τα νεύρα της πυέλου. Η τεχνική αυτή μείωσε θεαματικά τις τοπικές υποτροπές και αποτελεί σήμερα το πρότυπο.

Χαμηλή πρόσθια εκτομή

Όταν ο όγκος βρίσκεται αρκετά ψηλά ή σε ασφαλή απόσταση από τους σφιγκτήρες, αφαιρείται το τμήμα του εντέρου που περιέχει τον όγκο, με επαρκή υγιή όρια, μαζί με το μεσόρθο και τους λεμφαδένες. Η συνέχεια του εντέρου αποκαθίσταται με συρραπτικό εργαλείο. Είναι η συχνότερη επέμβαση για τον καρκίνο του ορθού.

Στις πολύ χαμηλές αναστομώσεις, ή μετά από ακτινοθεραπεία, ο χειρουργός συχνά δημιουργεί μια προσωρινή προστατευτική ειλεοστομία, για να «ξεκουραστεί» η ραφή. Η ειλεοστομία κλείνει με μικρή επέμβαση συνήθως μετά από μερικές εβδομάδες ή μήνες.

Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή

Όταν ο όγκος βρίσκεται πολύ χαμηλά και η εκτομή περιλαμβάνει ή απειλεί τους σφιγκτήρες, αφαιρούνται το ορθό, ο πρωκτός και οι σφιγκτήρες, και δημιουργείται μόνιμη κολοστομία. Χάρη στη νεοεπικουρική θεραπεία και στις σύγχρονες τεχνικές, όλο και περισσότεροι ασθενείς διατηρούν σήμερα τους σφιγκτήρες. Η επέμβαση περιγράφεται αναλυτικά στη σελίδα για την κοιλιοπερινεϊκή εκτομή ορθού.

Λαπαροσκοπική και ρομποτική προσέγγιση

Οι επεμβάσεις για τον καρκίνο του ορθού μπορούν να γίνουν ανοιχτά, λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά. Στη στενή πύελο, η μεγέθυνση της εικόνας και η ακρίβεια των εργαλείων βοηθούν τον χειρουργό να ακολουθήσει τα σωστά ανατομικά επίπεδα και να προστατεύσει τα νεύρα. Η ρομποτική τεχνολογία προσφέρει εργαλεία με αρθρώσεις και σταθερή τρισδιάστατη εικόνα, που διευκολύνουν την εργασία βαθιά στην πύελο. Οι ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές σχετίζονται με λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο και ταχύτερη κινητοποίηση, με ογκολογικά αποτελέσματα που σε έμπειρα χέρια είναι συγκρίσιμα με την ανοιχτή επέμβαση. Περισσότερα στη σελίδα για τη ρομποτική χειρουργική da Vinci και για τη λαπαροσκοπική κολεκτομή.

Μετά το χειρουργείο

• Η ιστολογική εξέταση του παρασκευάσματος δίνει το τελικό στάδιο και καθορίζει αν χρειάζεται επιπλέον χημειοθεραπεία.
• Πρόγραμμα ταχείας ανάρρωσης: έγκαιρη κινητοποίηση, σίτιση από νωρίς και καλή αναλγησία.
• Μετά από χαμηλή πρόσθια εκτομή, μερικοί ασθενείς εμφανίζουν για ένα διάστημα συχνές ή επιτακτικές κενώσεις (σύνδρομο χαμηλής πρόσθιας εκτομής). Συνήθως βελτιώνεται σταδιακά, με διατροφικές προσαρμογές, φάρμακα και ασκήσεις πυελικού εδάφους.
• Αν υπάρχει στομία, ειδικός νοσηλευτής στομίας εκπαιδεύει τον ασθενή στη φροντίδα της.
• Οι διαταραχές της ούρησης ή της σεξουαλικής λειτουργίας είναι πιθανές και πρέπει να συζητούνται ανοιχτά, γιατί συχνά αντιμετωπίζονται.

Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Η παρακολούθηση στοχεύει στον έγκαιρο εντοπισμό υποτροπής, όταν είναι ακόμη αντιμετωπίσιμη. Περιλαμβάνει συνήθως κλινική εξέταση και CEA ανά λίγους μήνες τα πρώτα χρόνια, αξονική τομογραφία σε τακτά διαστήματα, και κολονοσκόπηση συνήθως ένα χρόνο μετά την επέμβαση. Το ακριβές πρόγραμμα ορίζεται από τη θεραπευτική ομάδα.

Πρόληψη και προληπτικός έλεγχος

Οι περισσότεροι καρκίνοι του ορθού ξεκινούν από πολύποδες, που αναπτύσσονται αργά, σε διάστημα ετών. Η αφαίρεσή τους στην κολονοσκόπηση προλαμβάνει τον καρκίνο. Γι’ αυτό:

• Κάντε προληπτικό έλεγχο από την ηλικία που σας προτείνει ο γιατρός σας (συνήθως από τα 45 ή 50), με κολονοσκόπηση ή εξέταση κοπράνων για αφανές αίμα.
• Ξεκινήστε νωρίτερα αν έχετε οικογενειακό ιστορικό ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.
• Υιοθετήστε διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες και με λιγότερο κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας.
• Μείνετε δραστήριοι, διατηρήστε υγιές βάρος, κόψτε το κάπνισμα και περιορίστε το αλκοόλ.

Για τους πολύποδες και την αφαίρεσή τους, δείτε τη σελίδα για τους πολύποδες του παχέος εντέρου.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Ζητήστε γρήγορα ιατρική εκτίμηση αν παρατηρήσετε:

• αίμα στα κόπρανα που επαναλαμβάνεται,
• αλλαγή στις κενώσεις που διαρκεί πάνω από τρεις με τέσσερις εβδομάδες,
• αίσθημα ατελούς κένωσης που δεν υποχωρεί,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αναιμία.

Πηγαίνετε άμεσα στο νοσοκομείο αν εμφανιστεί άφθονη αιμορραγία, ζάλη ή λιποθυμική τάση, ή έντονος κοιλιακός πόνος με διάταση της κοιλιάς, εμέτους και αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων, που μπορεί να δείχνουν απόφραξη του εντέρου.

Οργανώστε τη συζήτηση για τη χειρουργική αντιμετώπιση

Η αξιολόγηση για καρκίνο ορθού στηρίζεται στον πλήρη φάκελο και στη συζήτηση του θεραπευτικού πλάνου. Φέρτε:

• την κολονοσκόπηση και τις ιστολογικές απαντήσεις,
• τη μαγνητική πυέλου και την αξονική τομογραφία, με τα CD ή τους συνδέσμους των εικόνων,
• εξετάσεις αίματος, μαζί με το CEA αν υπάρχει,
• γνωματεύσεις από άλλους θεράποντες γιατρούς και πληροφορίες για προηγούμενες επεμβάσεις ή θεραπείες.

Η παρουσίαση των επεμβάσεων στο site έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν σημαίνει ότι όλες είναι κατάλληλες για κάθε ασθενή. Στην επίσκεψη ζητήστε να εξηγηθούν ο στόχος, οι εναλλακτικές και τα επόμενα βήματα.

Ο Γενικός Χειρουργός Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Κολοπρωκτολογίας και της ESCP, δέχεται στα ιατρεία Ψυχικού, Κηφισιάς, Ιλίου και Αγίου Δημητρίου. Η γραμματεία μπορεί να διευκρινίσει σε ποιο ιατρείο και ποια ώρα θα γίνει το ραντεβού σας. Για να προγραμματίσετε χειρουργική αξιολόγηση καλέστε στο 210 8010606.

Οργανώστε τη συζήτηση για τη χειρουργική αντιμετώπιση

Η αξιολόγηση για καρκίνο ορθού στηρίζεται στον πλήρη φάκελο του ασθενούς και στη συζήτηση του θεραπευτικού πλάνου. Φέρτε την κολονοσκόπηση, τις ιστολογικές απαντήσεις, τις απεικονιστικές εξετάσεις και τυχόν γνωματεύσεις από άλλους θεράποντες γιατρούς. Αναφέρετε προηγούμενες επεμβάσεις και θεραπείες, ώστε η ενημέρωση να συνδεθεί με τα πραγματικά δεδομένα της περίπτωσής σας.

Για τους χειρουργικούς όρους υπάρχουν ξεχωριστές παρουσιάσεις της λαπαροσκοπικής κολεκτομής και της κοιλιοπερινεϊκής εκτομής ορθού. Η παρουσίαση αυτών των επεμβάσεων έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν σημαίνει ότι όλες είναι κατάλληλες για κάθε ασθενή. Στην επίσκεψη ζητήστε να εξηγηθούν ο στόχος, οι εναλλακτικές και τα επόμενα βήματα της παρακολούθησης.

Για τον προγραμματισμό χειρουργικής αξιολόγησης, δείτε τα στοιχεία στην επικοινωνία. Η γραμματεία μπορεί να διευκρινίσει σε ποιο ιατρείο και ποια ώρα θα πραγματοποιηθεί το ραντεβού σας.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα του καρκίνου του ορθού;

Στα πρώτα στάδια μπορεί να μην υπάρχει κανένα σύμπτωμα. Όταν εμφανίζονται, τα συχνότερα είναι αίμα στα κόπρανα, αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου που επιμένει, αίσθημα ατελούς κένωσης, λεπτότερα κόπρανα και βλέννα. Η αναιμία με κόπωση μπορεί να είναι το μόνο εύρημα. Κάθε επίμονη αλλαγή χρειάζεται εξέταση, ιδίως μετά τα 45 με 50.

Πώς ξεχωρίζει ο καρκίνος του ορθού από τις αιμορροΐδες;

Με βάση τα συμπτώματα μόνο, δεν ξεχωρίζει με βεβαιότητα. Και οι δύο μπορεί να προκαλέσουν κόκκινο αίμα. Ύποπτα στοιχεία είναι το αίμα ανακατεμένο με κόπρανα, η αλλαγή στις κενώσεις, ο τεινεσμός, η απώλεια βάρους και η ηλικία άνω των 45. Η διάκριση γίνεται με δακτυλική εξέταση και ενδοσκόπηση. Οι δύο καταστάσεις μπορεί επίσης να συνυπάρχουν.

Τι είναι το ορθό;

Το ορθό είναι το τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου, μήκους περίπου 12 έως 15 εκατοστών, ανάμεσα στο σιγμοειδές κόλον και στον πρωκτικό σωλήνα. Ακολουθεί την καμπύλη του ιερού οστού και λειτουργεί ως αποθήκη των κοπράνων μέχρι την κένωση. Περιβάλλεται από το μεσόρθο, έναν λιπώδη ιστό με λεμφαδένες, που έχει κεντρικό ρόλο στη χειρουργική του καρκίνου.

Πώς αναγνωρίζονται τα όρια του ορθού στο χειρουργείο;

Ο χειρουργός αναγνωρίζει τη μετάβαση από το σιγμοειδές στο ορθό στο ύψος του ακρωτηρίου του ιερού οστού, όπου οι κολικές ταινίες ανοίγουν και σχηματίζουν συνεχή μυϊκό χιτώνα. Στη μαγνητική, το ανώτερο όριο ορίζεται από το σημείο όπου το σιγμοειδές αποσπάται από το ιερό (sigmoid take-off). Κατά την εκτομή, οδηγός είναι η περιτονία του μεσόρθου.

Θα χρειαστώ μόνιμη κολοστομία;

Οι περισσότεροι ασθενείς όχι. Στους όγκους που βρίσκονται σε επαρκή απόσταση από τους σφιγκτήρες γίνεται χαμηλή πρόσθια εκτομή με επανασύνδεση του εντέρου, μερικές φορές με προσωρινή ειλεοστομία που κλείνει αργότερα. Μόνιμη κολοστομία χρειάζεται κυρίως όταν ο όγκος βρίσκεται πολύ χαμηλά και διηθεί ή απειλεί τους σφιγκτήρες. Η απόφαση στηρίζεται στη μαγνητική και στην κλινική εξέταση.

Γιατί κάποιοι ασθενείς κάνουν ακτινοθεραπεία πριν το χειρουργείο;

Σε όγκους του κατώτερου ορθού, σε όγκους κοντά στην περιτονία του μεσόρθου ή όταν υπάρχουν λεμφαδένες, η ακτινοθεραπεία ή ακτινοχημειοθεραπεία πριν την επέμβαση μικραίνει τον όγκο και μειώνει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής. Μπορεί επίσης να αυξήσει την πιθανότητα διατήρησης των σφιγκτήρων. Η απόφαση παίρνεται σε πολυεπιστημονικό συμβούλιο.

Να φέρω την ιστολογική απάντηση μαζί με την κολονοσκόπηση;

Ναι, εφόσον είναι διαθέσιμες, κρατήστε και τις δύο μαζί με τη μαγνητική πυέλου, την αξονική και τις εξετάσεις αίματος. Οι πληροφορίες αυτές συζητούνται στην αξιολόγηση και στον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων. Αναφέρετε επίσης ποιοι γιατροί σας παρακολουθούν, ώστε να οργανωθεί σωστά η επικοινωνία μεταξύ τους.

Τι να ρωτήσω για τη συνέχεια της παρακολούθησης;

Ζητήστε να διευκρινιστεί πώς εντάσσεται η χειρουργική συζήτηση στο συνολικό θεραπευτικό πλάνο, αν θα προηγηθεί ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, και αν χρειαστεί στομία. Ρωτήστε επίσης ποιο θα είναι το πρόγραμμα εξετάσεων μετά τη θεραπεία και πώς θα επικοινωνείτε με τους θεράποντες γιατρούς.

Βιβλιογραφία

• Glynne-Jones R, Wyrwicz L, Tiret E, et al. Rectal cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 2017 (με ενημέρωση 2018).
• D’Souza N, de Neree tot Babberich MPM, d’Hoore A, et al. Definition of the Rectum: An International, Expert-based Delphi Consensus. Annals of Surgery, 2019;270(6):955-959.
• Heald RJ, Husband EM, Ryall RD. The mesorectum in rectal cancer surgery: the clue to pelvic recurrence? British Journal of Surgery, 1982;69(10):613-616.
• American Cancer Society. Survival Rates for Colorectal Cancer (δεδομένα SEER, διαγνώσεις 2014 έως 2020).