Περιτονίτιδα και οξεία κοιλία: αξιολόγηση

Η περιτονίτιδα είναι η φλεγμονή του περιτοναίου, της λεπτής μεμβράνης που καλύπτει το εσωτερικό τοίχωμα της κοιλιάς και περιβάλλει, συγκρατεί και προστατεύει τα περισσότερα κοιλιακά όργανα. Όπως οι περισσότερες παθήσεις με την κατάληξη «-ίτιδα», ο όρος δηλώνει φλεγμονή. Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε λοίμωξη από μικρόβια, πιο σπάνια σε μύκητες ή σε χημικό ερεθισμό από υγρά που διέφυγαν από κάποιο όργανο.

Η οξεία περιτονίτιδα είναι επείγουσα κατάσταση. Προκαλεί έντονο κοιλιακό πόνο και, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να εξαπλωθεί στο αίμα και να οδηγήσει σε σήψη, ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων και θάνατο. Με έγκαιρη διάγνωση και σωστή θεραπεία, η πλειονότητα των ασθενών αναρρώνει.

Αν εμφανίσετε έντονο κοιλιακό πόνο που χειροτερεύει με την κίνηση, με πυρετό ή εμέτους, μην περιμένετε. Η άμεση ιατρική εκτίμηση είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που καθορίζει την έκβαση.

Τι είναι η περιτονίτιδα

Το περιτόναιο αποτελείται από δύο φύλλα: το τοιχωματικό, που επενδύει το τοίχωμα της κοιλιάς, και το σπλαχνικό, που καλύπτει τα όργανα. Ανάμεσά τους υπάρχει ελάχιστο υγρό, που επιτρέπει στα όργανα να γλιστρούν ομαλά. Το περιτόναιο έχει μεγάλη επιφάνεια και πλούσια αιμάτωση. Γι’ αυτό, όταν φλεγμαίνει, η φλεγμονή εξαπλώνεται γρήγορα και ο οργανισμός χάνει μεγάλες ποσότητες υγρών μέσα στην κοιλιά.

Υγρό στην κοιλιά και φλεγμονή

Μια συχνή απορία αφορά το «υγρό στην κοιλιά». Μικρή ποσότητα υγρού είναι φυσιολογική. Η μεγάλη συλλογή υγρού λέγεται ασκίτης και εμφανίζεται συχνότερα σε κίρρωση του ήπατος, καρδιακή ανεπάρκεια ή καρκίνο. Ο ασκίτης δεν σημαίνει από μόνος του περιτονίτιδα. Μπορεί όμως να μολυνθεί, και τότε μιλάμε για αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα. Αντίθετα, στη δευτερογενή περιτονίτιδα, το υγρό που βλέπει ο γιατρός στον υπέρηχο ή στην αξονική είναι συχνά φλεγμονώδες, πύον ή περιεχόμενο εντέρου.

Τύποι περιτονίτιδας

Οι δύο κύριοι τύποι περιτονίτιδας είναι η πρωτοπαθής και η δευτεροπαθής. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία, η τριτογενής.

Πρωτοπαθής (αυτόματη) περιτονίτιδα

Πρόκειται για λοίμωξη που αναπτύσσεται απευθείας στο περιτόναιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ρήξη ή διάτρηση οργάνου. Τα μικρόβια φτάνουν συνήθως μέσω του αίματος ή περνούν από το τοίχωμα του εντέρου. Αντιμετωπίζεται κυρίως με αντιβιοτικά, χωρίς χειρουργείο.

Δευτεροπαθής περιτονίτιδα

Είναι η πιο συχνή μορφή στη χειρουργική πράξη. Προκύπτει όταν μια διάτρηση, ένας τραυματισμός ή μια λοίμωξη οργάνου της κοιλιάς επιτρέψει σε μικρόβια ή σε υγρά να εισέλθουν στο περιτόναιο. Συνήθως χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση της αιτίας, σε συνδυασμό με αντιβιοτικά.

Τριτογενής περιτονίτιδα

Είναι η επίμονη ή υποτροπιάζουσα λοίμωξη της κοιλιάς, παρά τη σωστή αρχική θεραπεία. Εμφανίζεται κυρίως σε βαριά πάσχοντες ασθενείς στη μονάδα εντατικής θεραπείας και είναι δύσκολη στην αντιμετώπιση.

Άσηπτη (χημική) περιτονίτιδα

Προκαλείται από ερεθισμό του περιτοναίου λόγω γαστρικών, χολικών ή παγκρεατικών υγρών που διέφυγαν, χωρίς αρχικά να υπάρχει λοίμωξη. Για παράδειγμα, στη διάτρηση έλκους στομάχου, το οξύ προκαλεί άμεσα χημική περιτονίτιδα. Αν δεν αντιμετωπιστεί, μέσα σε λίγες ώρες επιμολύνεται με μικρόβια.

Αίτια περιτονίτιδας

Τα αίτια διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο.

Αίτια πρωτοπαθούς περιτονίτιδας

• Κίρρωση του ήπατος με ασκίτη: το υγρό που λιμνάζει στην κοιλιά μπορεί να μολυνθεί αυτόματα. Είναι η πιο συχνή αιτία πρωτοπαθούς περιτονίτιδας στους ενήλικες.
• Περιτοναϊκή κάθαρση για νεφρική ανεπάρκεια: η μέθοδος αυτή χρησιμοποιεί καθετήρα στο περιτόναιο για την απομάκρυνση των άχρηστων ουσιών από το αίμα. Ο καθετήρας μπορεί να αποτελέσει πύλη εισόδου για μικρόβια.
• Νεφρωσικό σύνδρομο και ανοσοκαταστολή, κυρίως σε παιδιά.

Αίτια δευτεροπαθούς περιτονίτιδας

• Ρήξη σκωληκοειδούς απόφυσης: η σκωληκοειδίτιδα που δεν αντιμετωπίστηκε έγκαιρα είναι από τις συχνότερες αιτίες.
• Διάτρηση έλκους στομάχου ή δωδεκαδακτύλου.
• Εκκολπωματίτιδα με διάτρηση: στην ταξινόμηση Hinchey, το στάδιο III είναι η πυώδης περιτονίτιδα και το στάδιο IV η κοπρανώδης περιτονίτιδα. Δείτε περισσότερα για την εκκολπωματίτιδα.
• Χολοκυστίτιδα με διάτρηση της χοληδόχου κύστης.
• Οξεία παγκρεατίτιδα, ιδίως όταν επιμολυνθούν οι νεκρωμένες περιοχές.
• Νόσος του Crohn με διάτρηση ή απόστημα.
• Ισχαιμία του εντέρου, δηλαδή διακοπή της αιμάτωσης, που οδηγεί σε νέκρωση του τοιχώματος.
• Απόφραξη του εντέρου με στραγγαλισμό ή διάτρηση. Δείτε τη σελίδα για τον ειλεό και την απόφραξη του εντέρου.
• Διάτρηση από όγκο του παχέος εντέρου.
• Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου στις γυναίκες.
• Τραύμα της κοιλιάς, κλειστό ή διατιτραίνον, όπως από μαχαίρι ή πυροβόλο όπλο.
• Μετεγχειρητικές επιπλοκές, όπως διαφυγή από αναστόμωση εντέρου.

Τι είναι η περιτονίτιδα του εντέρου και η κοπρανώδης περιτονίτιδα

Όταν μιλάμε για «περιτονίτιδα εντέρου», συνήθως εννοούμε δευτεροπαθή περιτονίτιδα από διάτρηση του λεπτού ή του παχέος εντέρου. Το περιεχόμενο του παχέος εντέρου περιέχει τεράστιο αριθμό μικροβίων.

Η κοπρανώδης περιτονίτιδα είναι η πιο βαριά μορφή: κόπρανα διαφεύγουν ελεύθερα στην κοιλιά, συνήθως από διάτρηση του σιγμοειδούς λόγω εκκολπωματίτιδας ή όγκου. Συνοδεύεται από υψηλό κίνδυνο σήψης και απαιτεί άμεση χειρουργική επέμβαση. Συχνά χρειάζεται εκτομή του πάσχοντος τμήματος και, σε αρκετές περιπτώσεις, προσωρινή κολοστομία.

Συμπτώματα περιτονίτιδας

Τα πρώτα συμπτώματα της περιτονίτιδας είναι συνήθως η απώλεια όρεξης, η ναυτία και ένας ήπιος κοιλιακός πόνος. Γρήγορα ο πόνος γίνεται επίμονος και έντονος και χειροτερεύει με οποιαδήποτε κίνηση.

Τα κύρια συμπτώματα της οξείας περιτονίτιδας

• Έντονος κοιλιακός πόνος, εντοπισμένος ή διάχυτος σε όλη την κοιλιά.
• Πόνος που χειροτερεύει με την κίνηση, τον βήχα ή την πίεση. Ο ασθενής μένει συνήθως ακίνητος.
• Σκληρή, «σανιδώδης» κοιλιά, από την αντανακλαστική σύσπαση των κοιλιακών μυών.
• Φούσκωμα και αίσθημα πληρότητας.
• Πυρετός και ρίγη.
• Ναυτία και έμετος.
• Δυσκολία αποβολής αερίων ή κοπράνων, επειδή το έντερο παραλύει.
• Μειωμένη ποσότητα ούρων.
• Ταχυκαρδία και γρήγορη αναπνοή.

Σημεία σήψης

Όταν η λοίμωξη περάσει στο αίμα (σηψαιμία ή, με τον σύγχρονο όρο, σήψη), εμφανίζονται:

• πτώση της αρτηριακής πίεσης, ζάλη, λιποθυμική τάση,
• σύγχυση ή υπνηλία,
• ψυχρά, κηλιδωτά άκρα,
• πολύ λίγα ή καθόλου ούρα,
• δύσπνοια.

Αυτή είναι κατάσταση που απειλεί άμεσα τη ζωή και απαιτεί αντιμετώπιση σε νοσοκομείο, συχνά σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

Η εικόνα στην αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα

Σε ασθενείς με κίρρωση, η αυτόματη περιτονίτιδα μπορεί να εκδηλωθεί ύπουλα: ήπιος πόνος, λίγος πυρετός, επιδείνωση της σύγχυσης ή της νεφρικής λειτουργίας. Μερικές φορές δεν υπάρχουν καθόλου κοιλιακά συμπτώματα. Γι’ αυτό σε κάθε ασθενή με ασκίτη που επιδεινώνεται χωρίς σαφή αιτία, ο γιατρός κάνει παρακέντηση του υγρού.

Οξεία κοιλία: τι σημαίνει ο όρος

Η «οξεία κοιλία» δεν είναι διάγνωση. Είναι ο όρος που χρησιμοποιούν οι γιατροί για τον έντονο κοιλιακό πόνο που εμφανίστηκε πρόσφατα, συνήθως μέσα σε ώρες ή λίγες ημέρες, και μπορεί να χρειάζεται επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση.

Η περιτονίτιδα είναι μία από τις πολλές αιτίες οξείας κοιλίας. Άλλες συχνές αιτίες είναι:

• οξεία σκωληκοειδίτιδα,
• οξεία χολοκυστίτιδα,
• οξεία παγκρεατίτιδα,
• εκκολπωματίτιδα,
• απόφραξη του εντέρου,
• στραγγαλισμένη κήλη,
• ισχαιμία του εντέρου,
• ρήξη ανευρύσματος κοιλιακής αορτής,
• εξωμήτριος κύηση ή συστροφή ωοθήκης στις γυναίκες,
• νεφρικός κολικός.

Ορισμένες καταστάσεις έξω από την κοιλιά μπορούν επίσης να μιμηθούν οξεία κοιλία, όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου του κατώτερου τοιχώματος, η πνευμονία των κάτω λοβών και η διαβητική κετοξέωση. Γι’ αυτό η εκτίμηση είναι συστηματική και δεν βασίζεται μόνο στο σημείο του πόνου.

Πώς γίνεται η διάγνωση της περιτονίτιδας

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός ρωτά πότε άρχισε ο πόνος, πώς εξελίχθηκε, αν υπάρχουν προηγούμενα νοσήματα ή επεμβάσεις, και εξετάζει την κοιλιά για ευαισθησία, σύσπαση και σημεία περιτοναϊκού ερεθισμού.

Εξετάσεις

• Εξετάσεις αίματος: λευκά αιμοσφαίρια, CRP, νεφρική και ηπατική λειτουργία, ηλεκτρολύτες, γαλακτικό οξύ (δείκτης βαρύτητας της σήψης), αμυλάση ή λιπάση για την παγκρεατίτιδα.
• Καλλιέργειες αίματος πριν από την έναρξη αντιβιοτικών, όταν είναι εφικτό.
• Γενική ούρων και τεστ κύησης σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.
• Αξονική τομογραφία κοιλίας: η πιο χρήσιμη εξέταση στους ενήλικες. Δείχνει ελεύθερο αέρα από διάτρηση, συλλογές υγρού, αποστήματα και συχνά την ακριβή αιτία.
• Υπερηχογράφημα: χρήσιμο σε παιδιά, εγκύους και για την ανίχνευση υγρού ή παθήσεων της χολής.
• Απλή ακτινογραφία θώρακος σε όρθια θέση: μπορεί να δείξει ελεύθερο αέρα κάτω από το διάφραγμα σε διάτρηση.
• Παρακέντηση του ασκιτικού υγρού σε ασθενείς με κίρρωση: η διάγνωση της αυτόματης βακτηριακής περιτονίτιδας τίθεται όταν τα πολυμορφοπύρηνα κύτταρα στο υγρό είναι 250 ανά κυβικό χιλιοστό ή περισσότερα.
• Εξέταση του υγρού κάθαρσης σε ασθενείς σε περιτοναϊκή κάθαρση: θολό υγρό είναι συχνά το πρώτο σημάδι.

Διαγνωστική λαπαροσκόπηση

Όταν οι εξετάσεις δεν δίνουν σαφή απάντηση και ο ασθενής είναι σταθερός, η διαγνωστική λαπαροσκόπηση επιτρέπει να δει ο χειρουργός απευθείας την κοιλιά. Συχνά η αιτία αντιμετωπίζεται στην ίδια επέμβαση.

Θεραπεία περιτονίτιδας

Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και την αιτία. Σε κάθε περίπτωση ο ασθενής νοσηλεύεται. Οι βασικοί πυλώνες είναι τρεις: σταθεροποίηση, αντιβιοτικά και έλεγχος της πηγής της λοίμωξης.

Σταθεροποίηση και υποστήριξη

• Ενδοφλέβια υγρά, για την αναπλήρωση των απωλειών.
• Παυσίπονα και αντιεμετικά.
• Ρινογαστρικός σωλήνας όταν υπάρχουν έμετοι ή παράλυση του εντέρου.
• Ουροκαθετήρας για την παρακολούθηση της ποσότητας ούρων.
• Οξυγόνο, και σε σήψη υποστήριξη της αρτηριακής πίεσης με φάρμακα, σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

Αντιβιοτικά ή αντιμυκητιακά

Τα ενδοφλέβια αντιβιοτικά ευρέος φάσματος ξεκινούν αμέσως μόλις τεθεί η υποψία, ιδίως όταν υπάρχουν σημεία σήψης. Προσαρμόζονται αργότερα με βάση τις καλλιέργειες. Όταν ενοχοποιούνται μύκητες, προστίθενται αντιμυκητιακά.

• Στην αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα η θεραπεία είναι συνήθως μόνο φαρμακευτική, με αντιβιοτικά και, σε επιλεγμένους ασθενείς, χορήγηση αλβουμίνης για την προστασία των νεφρών.
• Στην περιτονίτιδα από περιτοναϊκή κάθαρση, τα αντιβιοτικά χορηγούνται συνήθως απευθείας στο υγρό της κάθαρσης. Αν η λοίμωξη επιμένει, μπορεί να χρειαστεί αφαίρεση του καθετήρα.
• Στη δευτεροπαθή περιτονίτιδα τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα, αλλά δεν αρκούν μόνα τους.

Χειρουργική αντιμετώπιση: έλεγχος της πηγής

Στη δευτεροπαθή περιτονίτιδα, η ουσία της θεραπείας είναι ο έλεγχος της πηγής της λοίμωξης. Χωρίς αυτόν, τα αντιβιοτικά δεν μπορούν να θεραπεύσουν τη νόσο. Ανάλογα με την αιτία, η επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει:

• αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης ή της χοληδόχου κύστης,
• συρραφή διατρηθέντος έλκους,
• εκτομή του πάσχοντος τμήματος του εντέρου, με αναστόμωση ή προσωρινή στομία,
• παροχέτευση αποστημάτων,
• εκτενή έκπλυση της κοιλιάς για την απομάκρυνση πύου και μολυσμένων υγρών.

Η επέμβαση μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά σε σταθερούς ασθενείς, για παράδειγμα σε διάτρηση σκωληκοειδούς ή έλκους. Σε ασθενείς με σήψη, αιμοδυναμική αστάθεια ή εκτεταμένη κοπρανώδη περιτονίτιδα προτιμάται συνήθως η ανοιχτή λαπαροτομία.

Σε βαριά πάσχοντες, εφαρμόζεται μερικές φορές η χειρουργική ελέγχου βλάβης: μια σύντομη πρώτη επέμβαση για τον έλεγχο της πηγής και επανεξέταση της κοιλιάς σε 24 με 48 ώρες, όταν ο ασθενής έχει σταθεροποιηθεί.

Παροχέτευση χωρίς χειρουργείο

Τοπικά, περιχαρακωμένα αποστήματα μπορούν συχνά να παροχετευθούν με λεπτό καθετήρα που τοποθετείται υπό αξονικό ή υπερηχογραφικό έλεγχο, χωρίς ανοιχτή επέμβαση. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για αποστήματα από εκκολπωματίτιδα ή σκωληκοειδίτιδα.

Περιτονίτιδα και θάνατος: ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την έκβαση

Η περιτονίτιδα είναι σοβαρή νόσος και μπορεί να είναι θανατηφόρα. Η θνησιμότητα όμως διαφέρει πολύ ανάλογα με την αιτία, την ηλικία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς, και κυρίως με το πόσο γρήγορα ξεκίνησε η θεραπεία.

Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία:

• Στην αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα σε ασθενείς με κίρρωση, η ενδονοσοκομειακή θνησιμότητα είναι σημαντική και σε ορισμένες σειρές πλησιάζει ή ξεπερνά το 20%, κυρίως λόγω της υποκείμενης ηπατικής νόσου. Παλαιότερα δεδομένα έδειχναν ακόμη υψηλότερα ποσοστά, έως και 40%.
• Στη δευτεροπαθή περιτονίτιδα, η θνησιμότητα κυμαίνεται συνήθως γύρω στο 10%, αλλά αυξάνεται σημαντικά όταν υπάρχει σηπτικό σοκ, μεγάλη ηλικία ή καθυστέρηση στη θεραπεία.

Παράγοντες που επιβαρύνουν την πρόγνωση:

• καθυστέρηση στη διάγνωση και στον έλεγχο της πηγής,
• σήψη και σηπτικό σοκ,
• μεγάλη ηλικία και σοβαρά συνοδά νοσήματα,
• κοπρανώδης περιτονίτιδα,
• μετεγχειρητική περιτονίτιδα,
• ανεπάρκεια οργάνων κατά την εισαγωγή.

Το μήνυμα είναι απλό: κάθε ώρα μετράει. Ο έντονος κοιλιακός πόνος δεν πρέπει να καλύπτεται με παυσίπονα στο σπίτι.

Ανάρρωση από περιτονίτιδα

Η ανάρρωση από περιτονίτιδα διαφέρει πολύ από ασθενή σε ασθενή. Εξαρτάται από την αιτία, την έκταση της λοίμωξης, το είδος της επέμβασης και τη γενική υγεία.

Στο νοσοκομείο

• Νοσηλεία: σε ήπιες, εντοπισμένες περιπτώσεις, όπως μετά από λαπαροσκοπική αντιμετώπιση διατρηθείσας σκωληκοειδίτιδας, λίγες ημέρες. Σε γενικευμένη ή κοπρανώδη περιτονίτιδα, συνήθως μία έως αρκετές εβδομάδες, μερικές φορές με παραμονή σε μονάδα εντατικής θεραπείας.
• Αντιβιοτικά: μετά από επιτυχή έλεγχο της πηγής, συχνά αρκεί σύντομη διάρκεια, περίπου 4 ημέρες σύμφωνα με τυχαιοποιημένες μελέτες. Η διάρκεια εξατομικεύεται ανάλογα με την πορεία.
• Σίτιση: ξεκινά σταδιακά μόλις επανέλθει η λειτουργία του εντέρου. Σε παρατεταμένη νόσο μπορεί να χρειαστεί διατροφική υποστήριξη.
• Κινητοποίηση και αναπνευστικές ασκήσεις, όσο το δυνατόν νωρίτερα, για την πρόληψη θρομβώσεων και πνευμονίας.

Στο σπίτι

• Κόπωση και αδυναμία είναι φυσιολογικές για εβδομάδες, μερικές φορές για μήνες μετά από βαριά νόσο. Η επάνοδος της αντοχής είναι σταδιακή.
• Διατροφή: μικρά, συχνά γεύματα, πλούσια σε πρωτεΐνη, με επαρκή υγρά. Αν υπάρχει στομία, θα λάβετε ειδικές οδηγίες από τη νοσηλεύτρια στομίας.
• Φροντίδα του τραύματος: αν το τραύμα έμεινε ανοιχτό για να επουλωθεί σταδιακά, χρειάζονται τακτικές αλλαγές, μερικές φορές με σύστημα αρνητικής πίεσης.
• Περιορισμός της άρσης βάρους για αρκετές εβδομάδες μετά από ανοιχτή λαπαροτομία, για την πρόληψη μετεγχειρητικής κήλης.
• Επιστροφή στην εργασία: από λίγες εβδομάδες μετά από ήπια μορφή έως μερικούς μήνες μετά από βαριά νόσο.

Η προσωρινή στομία

Αν δημιουργήθηκε κολοστομία ή ειλεοστομία, συνήθως συζητείται η σύγκλειση μετά από μερικούς μήνες, όταν ο ασθενής έχει αναρρώσει πλήρως. Η επέμβαση αποκατάστασης σχεδιάζεται με βάση τη γενική κατάσταση και τον έλεγχο του εντέρου.

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις

Μετά από περιτονίτιδα μπορεί να δημιουργηθούν συμφύσεις μέσα στην κοιλιά, που σε ορισμένους ασθενείς προκαλούν αργότερα απόφραξη του εντέρου. Μετά από ανοιχτή επέμβαση υπάρχει επίσης κίνδυνος μετεγχειρητικής κήλης στο σημείο της τομής.

Πρόληψη: τι μπορείτε να κάνετε

Δεν προλαμβάνονται όλες οι περιπτώσεις περιτονίτιδας. Μπορείτε όμως να μειώσετε τον κίνδυνο:

• Μην αγνοείτε τον επίμονο κοιλιακό πόνο, ιδίως με πυρετό. Η έγκαιρη αντιμετώπιση της σκωληκοειδίτιδας, της χολοκυστίτιδας ή της εκκολπωματίτιδας αποτρέπει τη διάτρηση.
• Σε κίρρωση με ασκίτη, ακολουθείτε την προφυλακτική αγωγή που σας έχει δώσει ο ηπατολόγος, όπου ενδείκνυται.
• Σε περιτοναϊκή κάθαρση, τηρείτε αυστηρά τους κανόνες υγιεινής στον χειρισμό του καθετήρα.
• Σε έλκος στομάχου, ολοκληρώστε τη θεραπεία εκρίζωσης του ελικοβακτηριδίου και περιορίστε τα αντιφλεγμονώδη.
• Μην παραλείπετε τον προληπτικό έλεγχο, όπως την κολονοσκόπηση, που εντοπίζει όγκους πριν προκαλέσουν διάτρηση.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Πηγαίνετε αμέσως σε τμήμα επειγόντων ή καλέστε το 166 αν έχετε:

• Ξαφνικό, έντονο κοιλιακό πόνο ή πόνο που χειροτερεύει γρήγορα.
• Σκληρή κοιλιά που πονά στο άγγιγμα.
• Κοιλιακό πόνο με πυρετό, ρίγη ή εμέτους.
• Αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων με φούσκωμα.
• Ζάλη, λιποθυμική τάση, σύγχυση ή πολύ λίγα ούρα.
• Θολό υγρό κάθαρσης ή κοιλιακό πόνο αν κάνετε περιτοναϊκή κάθαρση.
• Πυρετό ή επιδείνωση σε κίρρωση με ασκίτη.
• Επιδείνωση του πόνου ή πυρετό τις ημέρες μετά από επέμβαση στην κοιλιά.

Ιατρική αξιολόγηση και πληροφορίες από προηγούμενη νοσηλεία

Η σελίδα για την οξεία κοιλία συμπληρώνει τις παρουσιάσεις της σκωληκοειδίτιδας και του ειλεού, χωρίς να αντικαθιστά την εξέταση. Αν συζητάτε μια προηγούμενη νοσηλεία, φέρτε το εξιτήριο, τα αποτελέσματα των καλλιεργειών, τις απεικονίσεις και την έκθεση της επέμβασης. Αν έχετε στομία και ενδιαφέρεστε για την αποκατάσταση, καταγράψτε τις απορίες σας.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός, MD, MSc, PhDc, FACS, είναι Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Ψυχικό, και μέλος του American College of Surgeons. Για επανεξέταση μετά από νοσηλεία, προγραμματισμό σύγκλεισης στομίας ή αντιμετώπιση μετεγχειρητικής κήλης, δέχεται στα ιατρεία Ψυχικού, Κηφισιάς, Ιλίου και Αγίου Δημητρίου, στο 210 8010606. Μπορείτε επίσης να κλείσετε ραντεβού με γενικό χειρουργό. Για επείγοντα συμπτώματα απευθυνθείτε απευθείας σε τμήμα επειγόντων.

Ιατρική αξιολόγηση και πληροφορίες από προηγούμενη νοσηλεία

Η σελίδα της οξείας κοιλίας συμπληρώνει τις παρουσιάσεις της σκωληκοειδίτιδας και του ειλεού, χωρίς να αντικαθιστά την εξέταση. Αν συζητάτε μια προηγούμενη νοσηλεία, φέρτε το εξιτήριο και τις εξετάσεις που τη συνοδεύουν. Οι πληροφορίες για τις παθήσεις του εντέρου προσφέρουν ένα ευρύτερο πλαίσιο για τους όρους που μπορεί να συναντήσετε.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η περιτονίτιδα;

Η περιτονίτιδα είναι η φλεγμονή του περιτοναίου, της μεμβράνης που επενδύει το εσωτερικό της κοιλιάς και καλύπτει τα όργανα. Συνήθως οφείλεται σε λοίμωξη από μικρόβια, που φτάνουν στο περιτόναιο από διάτρηση οργάνου, όπως σκωληκοειδούς ή εντέρου, ή αυτόματα σε ασθενείς με ασκίτη. Είναι επείγουσα κατάσταση που χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα της περιτονίτιδας;

Συνήθως ξεκινά με ανορεξία, ναυτία και ήπιο κοιλιακό πόνο, που γρήγορα γίνεται έντονος και επίμονος. Ο πόνος χειροτερεύει με την κίνηση και τον βήχα, η κοιλιά σκληραίνει και συχνά υπάρχουν πυρετός, έμετοι και φούσκωμα. Ζάλη, σύγχυση ή πολύ λίγα ούρα υποδηλώνουν σήψη και απαιτούν άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο.

Μπορεί κανείς να πεθάνει από περιτονίτιδα;

Ναι, η περιτονίτιδα μπορεί να είναι θανατηφόρα, ιδίως όταν εξελίσσεται σε σήψη ή όταν η θεραπεία καθυστερεί. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με κίρρωση ή σοβαρά συνοδά νοσήματα και στην κοπρανώδη περιτονίτιδα. Με έγκαιρη διάγνωση, αντιβιοτικά και χειρουργικό έλεγχο της αιτίας, η πλειονότητα των ασθενών αναρρώνει.

Πόσο διαρκεί η ανάρρωση από περιτονίτιδα;

Εξαρτάται από τη βαρύτητα. Μετά από εντοπισμένη περιτονίτιδα, όπως από διατρηθείσα σκωληκοειδίτιδα, η νοσηλεία είναι λίγες ημέρες και η επάνοδος γίνεται σε λίγες εβδομάδες. Μετά από γενικευμένη ή κοπρανώδη περιτονίτιδα με ανοιχτή επέμβαση, η πλήρης ανάρρωση μπορεί να χρειαστεί μήνες. Η κόπωση είναι συχνή και υποχωρεί σταδιακά.

Τι είναι η κοπρανώδης περιτονίτιδα;

Είναι η πιο βαριά μορφή περιτονίτιδας: κόπρανα διαφεύγουν ελεύθερα στην κοιλιά από διάτρηση του παχέος εντέρου, συνήθως λόγω εκκολπωματίτιδας ή όγκου. Αντιστοιχεί στο στάδιο IV της ταξινόμησης Hinchey. Απαιτεί επείγουσα επέμβαση, με εκτομή του πάσχοντος τμήματος και συχνά προσωρινή κολοστομία, μαζί με ενδοφλέβια αντιβιοτικά.

Τι είναι η οξεία κοιλία;

Οξεία κοιλία είναι ο ιατρικός όρος για τον έντονο κοιλιακό πόνο που εμφανίστηκε πρόσφατα και μπορεί να χρειάζεται επείγουσα αντιμετώπιση. Δεν είναι διάγνωση, αλλά κλινική κατάσταση με πολλές πιθανές αιτίες: σκωληκοειδίτιδα, χολοκυστίτιδα, παγκρεατίτιδα, απόφραξη εντέρου, διάτρηση, στραγγαλισμένη κήλη ή περιτονίτιδα. Η διάγνωση βασίζεται στην εξέταση και στην αξονική.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο η περιτονίτιδα;

Όχι πάντα. Η αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα σε κίρρωση και η περιτονίτιδα από περιτοναϊκή κάθαρση αντιμετωπίζονται συνήθως με αντιβιοτικά. Στη δευτεροπαθή περιτονίτιδα όμως, από διάτρηση ή ρήξη οργάνου, σχεδόν πάντα χρειάζεται επέμβαση ή παροχέτευση για τον έλεγχο της αιτίας. Τα αντιβιοτικά μόνα τους δεν αρκούν σε αυτή την περίπτωση.

Τι σημαίνει υγρό στην κοιλιά με φλεγμονή;

Το υγρό στην κοιλιά μπορεί να είναι ασκίτης, που εμφανίζεται συνήθως σε κίρρωση ή καρδιακή ανεπάρκεια, ή φλεγμονώδες υγρό και πύον από λοίμωξη. Όταν συνοδεύεται από πόνο, πυρετό ή αυξημένους δείκτες φλεγμονής, μπορεί να σημαίνει περιτονίτιδα ή απόστημα. Χρειάζεται άμεση εκτίμηση με εξετάσεις αίματος, απεικόνιση και, σε ασκίτη, παρακέντηση.

Βιβλιογραφία

• Sartelli M, Chichom-Mefire A, Labricciosa FM, et al. The management of intra-abdominal infections from a global perspective: 2017 WSES guidelines for management of intra-abdominal infections. World J Emerg Surg. 2017;12:29.
• European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines for the management of patients with decompensated cirrhosis. J Hepatol. 2018;69(2):406-460.
• Sawyer RG, Claridge JA, Nathens AB, et al. Trial of Short-Course Antimicrobial Therapy for Intraabdominal Infection. N Engl J Med. 2015;372:1996-2005.
• Li PK, Chow KM, Cho Y, et al. ISPD peritonitis guideline recommendations: 2022 update on prevention and treatment. Perit Dial Int. 2022;42(2):110-153.
• Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021. Intensive Care Med. 2021;47:1181-1247.