Εκκολπωματίτιδα: διατροφή, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η διατροφή στην εκκολπωματίτιδα είναι η πρώτη ερώτηση που κάνουν σχεδόν όλοι οι ασθενείς μετά τη διάγνωση. Τι τρώω τις πρώτες μέρες; Πότε ξαναβάζω τις φυτικές ίνες; Πρέπει να κόψω για πάντα τους ξηρούς καρπούς και τα σποράκια; Οι απαντήσεις έχουν αλλάξει αρκετά τα τελευταία χρόνια, και πολλές συμβουλές που κυκλοφορούν ακόμη δεν στηρίζονται στα σημερινά δεδομένα.

Οξεία εκκολπωματίτιδα ονομάζεται η φλεγμονή, και συχνά η λοίμωξη, ενός ή περισσότερων εκκολπωμάτων του παχέος εντέρου. Συνήθως προκαλεί πόνο χαμηλά αριστερά στην κοιλιά, πυρετό και αλλαγή στις κενώσεις, ενίοτε με λίγο αίμα. Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες και αντιμετωπίζονται χωρίς χειρουργείο. Ένα μικρότερο ποσοστό εμφανίζει επιπλοκές, όπως απόστημα ή διάτρηση, και χρειάζεται νοσοκομειακή ή χειρουργική φροντίδα.

Παρακάτω θα βρείτε αναλυτικά τι να τρώτε στην οξεία φάση και μετά από αυτήν, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες (AGA 2021, ASCRS 2020, NICE 2019, ACG 2026), ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση εξέταση, πώς γίνεται η διάγνωση και πότε η επέμβαση είναι η σωστή επιλογή.

Τι είναι τα εκκολπώματα

Τα εκκολπώματα είναι μικρές προβολές του τοιχώματος του παχέος εντέρου προς τα έξω, σαν σακουλάκια. Σχηματίζονται σε σημεία όπου το μυϊκό τοίχωμα είναι πιο αδύναμο, εκεί όπου περνούν τα μικρά αγγεία. Στις δυτικές χώρες εντοπίζονται κυρίως στο αριστερό παχύ έντερο, και ειδικά στο σιγμοειδές. Στους ασιατικούς πληθυσμούς είναι συχνότερα στη δεξιά πλευρά.

Πρέπει να ξεχωρίσουμε τρεις όρους που συχνά μπερδεύονται:

• Εκκολπωμάτωση: απλή παρουσία εκκολπωμάτων, χωρίς συμπτώματα. Είναι πολύ συχνή και βρίσκεται τυχαία σε κολονοσκόπηση ή αξονική. Δεν χρειάζεται θεραπεία.
• Εκκολπωματική νόσος: εκκολπώματα με συμπτώματα, όπως πόνο ή φούσκωμα, χωρίς ενεργή φλεγμονή.
• Εκκολπωματίτιδα: φλεγμονή των εκκολπωμάτων. Αυτή είναι η κατάσταση που προκαλεί πόνο, πυρετό και μπορεί να έχει επιπλοκές.

Η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων με εκκολπώματα δεν θα εμφανίσει ποτέ εκκολπωματίτιδα.

Πού οφείλεται η εκκολπωματίτιδα

Τα αίτια δημιουργίας των εκκολπωμάτων δεν είναι πλήρως γνωστά. Παλαιότερα θεωρούνταν ότι η φλεγμονή ξεκινά όταν ένα εκκόλπωμα παγιδεύει κόπρανα και μικρόβια. Σήμερα πιστεύεται ότι η διαδικασία είναι πιο σύνθετη: εμπλέκονται η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού, οι αλλαγές στην εντερική χλωρίδα, η πίεση μέσα στον αυλό του εντέρου και η γενετική προδιάθεση.

Οι παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας είναι:

• Ηλικία. Τα εκκολπώματα γίνονται πιο συχνά όσο μεγαλώνουμε.
• Γενετικοί παράγοντες. Μελέτες σε δίδυμους και οικογένειες δείχνουν ότι η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο.
• Διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες και πλούσια σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας.
• Παχυσαρκία, ιδίως κοιλιακή.
• Κάπνισμα.
• Καθιστική ζωή.
• Ορισμένα φάρμακα: μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, οπιοειδή, κορτικοστεροειδή.
• Δυσκοιλιότητα και χρόνια πίεση στην κένωση.

Αντίθετα, ο τρόπος ζωής με ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, τακτική σωματική άσκηση, φυσιολογικό βάρος και αποχή από το κάπνισμα φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά.

Πόσο συχνή είναι

Η εκκολπωμάτωση είναι πολύ κοινό εύρημα στις χώρες του δυτικού κόσμου. Ο επιπολασμός αυξάνει με την ηλικία: είναι σχετικά σπάνια πριν από τα 40, ενώ μετά τα 60 βρίσκεται σε σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού. Τα τελευταία χρόνια η εκκολπωματίτιδα διαγιγνώσκεται όλο και συχνότερα και σε νεότερους ενήλικες, κυρίως σε όσους έχουν αυξημένο βάρος.

Εκκολπώματα εντέρου: συμπτώματα

Η απλή εκκολπωμάτωση συνήθως δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Όταν όμως αναπτυχθεί φλεγμονή, τα συμπτώματα είναι συνήθως σαφή:

• Πόνος στην κοιλιά, τυπικά χαμηλά αριστερά, σταθερός, που διαρκεί ώρες ή μέρες. Σε ορισμένους ασθενείς εντοπίζεται χαμηλά στο κέντρο ή δεξιά.
• Πυρετός και αίσθημα κακουχίας.
• Αλλαγή στις κενώσεις: δυσκοιλιότητα ή διάρροια.
• Ναυτία, ενίοτε εμετός.
• Φούσκωμα και ευαισθησία στην ψηλάφηση.
• Ενοχλήσεις στην ούρηση, όταν το φλεγμαίνον έντερο ακουμπά την ουροδόχο κύστη.
• Λίγο αίμα στην κένωση, σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η αιμορραγία από εκκολπώματα είναι ξεχωριστή κατάσταση. Συνήθως είναι ανώδυνη, μπορεί να είναι άφθονη και δεν συνοδεύεται απαραίτητα από φλεγμονή.

Ο πόνος της εκκολπωματίτιδας μοιάζει με αυτόν άλλων παθήσεων: σκωληκοειδίτιδα, γυναικολογικά προβλήματα, λοιμώξεις ουροποιητικού, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή καρκίνο. Γι’ αυτό η διάγνωση χρειάζεται εξέταση και, συνήθως, απεικόνιση.

Οξεία εκκολπωματίτιδα: απλή ή επιπλεγμένη

Η κατηγοριοποίηση έχει άμεση πρακτική σημασία, γιατί καθορίζει τη θεραπεία.

Απλή (μη επιπλεγμένη) εκκολπωματίτιδα: φλεγμονή του τοιχώματος του εντέρου και του λίπους γύρω του, χωρίς απόστημα, διάτρηση, συρίγγιο ή απόφραξη. Αφορά την πλειονότητα των ασθενών.

Επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα: όταν υπάρχει μία από τις παρακάτω επιπλοκές:

• Απόστημα: συλλογή πύου δίπλα στο έντερο.
• Διάτρηση με ελεύθερο αέρα ή περιτονίτιδα, πυώδη ή κοπρανώδη. Αποτελεί χειρουργικό επείγον.
• Συρίγγιο: ανώμαλη επικοινωνία του εντέρου με γειτονικό όργανο, συχνότερα την ουροδόχο κύστη. Προκαλεί αέρα ή κόπρανα στα ούρα και επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις.
• Στένωση ή απόφραξη: μετά από επαναλαμβανόμενη φλεγμονή το έντερο μπορεί να στενέψει. Περισσότερα για την απόφραξη εντέρου και τον ειλεό.

Στην πράξη, οι χειρουργοί χρησιμοποιούν ταξινομήσεις όπως η τροποποιημένη κατάταξη Hinchey, με βάση την αξονική τομογραφία, για να περιγράψουν τη σοβαρότητα.

Με ποιες εξετάσεις γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός θα ρωτήσει για τα συμπτώματα, το ιστορικό, προηγούμενα επεισόδια και τα φάρμακα που παίρνετε. Θα εξετάσει την κοιλιά και, όταν χρειάζεται, θα κάνει δακτυλική εξέταση του ορθού για να εκτιμήσει αιμορραγία ή μάζα.

• Αιματολογικές εξετάσεις: γενική αίματος και CRP δείχνουν το μέγεθος της φλεγμονής.
• Γενική ούρων, για να αποκλειστεί ουρολοίμωξη.
• Αξονική τομογραφία κοιλίας με σκιαγραφικό: η εξέταση αναφοράς. Επιβεβαιώνει τη διάγνωση, δείχνει αν υπάρχει απόστημα ή διάτρηση και αποκλείει άλλες αιτίες. Οι οδηγίες της NICE προτείνουν αξονική μέσα σε 24 ώρες από την εισαγωγή στο νοσοκομείο.
• Υπερηχογράφημα: χρήσιμο σε έμπειρα χέρια, ιδίως σε εγκύους ή νέους ασθενείς.

Κολονοσκόπηση μετά το επεισόδιο

Η κολονοσκόπηση δεν γίνεται κατά τη διάρκεια της οξείας φλεγμονής, λόγω κινδύνου διάτρησης. Συζητείται 6 έως 8 εβδομάδες μετά την υποχώρηση. Οι σύγχρονες οδηγίες τη συστήνουν:

• σε όλους μετά από επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα, για να αποκλειστεί καρκίνος που μιμείται τη φλεγμονή
• μετά από απλή εκκολπωματίτιδα, όταν δεν έχει γίνει πρόσφατη κολονοσκόπηση ποιοτικού ελέγχου ή όταν υπάρχουν σημεία συναγερμού, όπως αναιμία ή απώλεια βάρους

Εκκολπωματίτιδα: διατροφή στην οξεία φάση

Η διατροφή στην οξεία φάση της εκκολπωματίτιδας ήταν για δεκαετίες αυστηρή: πλήρης νηστεία ή μόνο διαυγή υγρά, και μετά πολύ σταδιακή επαναφορά. Η πρακτική αυτή βασιζόταν περισσότερο στη λογική παρά σε μελέτες.

Τι λένε σήμερα οι οδηγίες

• Η AGA (2021) αναφέρει ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να στηρίζουν την αυστηρή υγρή δίαιτα ή την πλήρη νηστεία σε ασθενείς με απλή εκκολπωματίτιδα που αντιμετωπίζονται στο σπίτι.
• Η ASCRS (2020) υποστηρίζει ότι οι περισσότεροι ασθενείς με απλή εκκολπωματίτιδα μπορούν να αντιμετωπιστούν εξωνοσοκομειακά. Η σίτιση προχωρά ανάλογα με την ανοχή του ασθενούς.
• Μελέτες παρατήρησης και η ολλανδική κατευθυντήρια οδηγία δείχνουν ότι η ελεύθερη σίτιση, όπως την ανέχεται ο ασθενής, δεν συνδέεται με περισσότερες επιπλοκές ή υποτροπές από τη σταδιακή, περιοριστική δίαιτα.
• Η ACG (2026) δίνει έμφαση στον τρόπο ζωής μετά το επεισόδιο και δεν προτείνει αποφυγή συγκεκριμένων τροφών.

Με απλά λόγια: στην απλή εκκολπωματίτιδα που αντιμετωπίζεται στο σπίτι, δεν χρειάζεται να μείνετε νηστικοί. Τρώτε ελαφριά, σε μικρές ποσότητες, και προχωράτε όσο σας το επιτρέπει ο πόνος και η όρεξή σας.

Η επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα είναι άλλη υπόθεση. Όταν υπάρχει απόστημα, διάτρηση ή απόφραξη, ο ασθενής νοσηλεύεται και μπορεί να μείνει για λίγο χωρίς τροφή από το στόμα, με ενδοφλέβια υγρά. Η σίτιση ξεκινά όταν το επιτρέψει ο θεράπων χειρουργός.

Πρακτικό πλάνο για τις πρώτες ημέρες

Το πλάνο που ακολουθεί είναι ένα συνηθισμένο, ήπιο σχήμα για ασθενείς με απλή εκκολπωματίτιδα στο σπίτι. Προσαρμόζεται πάντα στις οδηγίες του γιατρού σας.

Ημέρες 1 έως 2 (όσο ο πόνος είναι έντονος): – Νερό, σε μικρές γουλιές αλλά συχνά – Ζωμός κότας ή λαχανικών, σουρωμένος – Σουρωμένοι χυμοί χωρίς πολτό, αραιωμένοι – Τσάι ή χαμομήλι – Ζελέ – Ρυζόνερο

Αν πεινάτε και ο πόνος υποχωρεί, δεν χρειάζεται να μείνετε μόνο στα υγρά.

Ημέρες 2 έως 5 (καθώς βελτιώνεστε): ελαφριά διατροφή χαμηλών υπολειμμάτων – Λευκό ρύζι, κριθαράκι, λευκά ζυμαρικά – Λευκό ψωμί, φρυγανιές, κρακεράκια χωρίς σπόρους – Πουρές πατάτας, βραστή πατάτα χωρίς φλούδα – Κοτόπουλο ή γαλοπούλα βραστή ή ψητή, χωρίς πέτσα – Ψάρι βραστό ή ψητό – Αυγά βραστά ή ομελέτα – Καλά βρασμένα λαχανικά χωρίς φλούδα και σπόρους, όπως καρότο ή κολοκυθάκι – Μπανάνα, κομπόστα μήλου ή αχλαδιού – Γιαούρτι και τυρί, αν τα ανέχεστε

Τι να αποφεύγετε προσωρινά στην οξεία φάση: – Τηγανητά και πολύ λιπαρά φαγητά – Πικάντικα – Αλκοόλ – Ωμές σαλάτες και μεγάλες μερίδες λαχανικών – Όσπρια και τροφές που φουσκώνουν – Αναψυκτικά με ανθρακικό

Ο λόγος δεν είναι ότι αυτές οι τροφές «βλάπτουν» τα εκκολπώματα. Απλώς στην οξεία φάση αυξάνουν το φούσκωμα και την ενόχληση.

Φλεγμονώδης εκκολπωματίτιδα: διατροφή κατά τη φαρμακευτική αγωγή

Αν σας έχει δοθεί αντιβίωση, συνεχίστε το σχήμα ακριβώς όπως σας ορίστηκε. Πίνετε αρκετά υγρά, γιατί ο πυρετός και η διάρροια αφυδατώνουν. Αποφύγετε το αλκοόλ, ειδικά αν παίρνετε μετρονιδαζόλη. Για τον πόνο χρησιμοποιήστε παρακεταμόλη, εφόσον σας την έχει επιτρέψει ο γιατρός. Οι οδηγίες της NICE προτείνουν να αποφεύγονται, όσο είναι δυνατόν, τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και τα οπιοειδή.

Διατροφή για εκκολπωματίτιδα μετά την οξεία φάση

Όταν ο πόνος έχει υποχωρήσει, συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες, ο στόχος αλλάζει: από την ανακούφιση στην πρόληψη νέων επεισοδίων.

Επιστροφή στις φυτικές ίνες

Οι φυτικές ίνες είναι ο πυρήνας της μακροχρόνιας διατροφής. Μεγάλες προοπτικές μελέτες έδειξαν ότι η διατροφή πλούσια σε ίνες συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Η AGA συστήνει διατροφή υψηλής περιεκτικότητας σε ίνες για τους ασθενείς με ιστορικό εκκολπωματίτιδας.

Η επαναφορά γίνεται σταδιακά, μέσα σε 2 έως 4 εβδομάδες. Η NICE σημειώνει ότι η σταδιακή αύξηση μειώνει το φούσκωμα και τα αέρια, και ότι το όφελος μπορεί να χρειαστεί μερικές εβδομάδες για να φανεί. Αν ανεχθείτε τη διατροφή υψηλών ινών, καλό είναι να τη διατηρήσετε για πάντα.

Στόχος για τους ενήλικες είναι περίπου 25 έως 35 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα. Οι περισσότεροι Έλληνες καταναλώνουν σημαντικά λιγότερα.

Ένας απλός τρόπος να αυξήσετε τις ίνες: – Αλλάξτε σταδιακά το λευκό ψωμί με ψωμί ολικής άλεσης. – Προσθέστε βρώμη στο πρωινό. – Τρώτε φρούτα με τη φλούδα τους, όπως μήλα και αχλάδια. – Βάλτε λαχανικά σε κάθε γεύμα, βραστά, ψητά ή ωμά. – Επαναφέρετε τα όσπρια, φακές, φασόλια, ρεβίθια, ξεκινώντας με μικρές μερίδες. – Ξεκινήστε με μικρή ποσότητα ξηρών καρπών.

Εκκολπώματα: τι να μην τρώω

Εδώ αλλάζει μια από τις πιο διαδεδομένες συμβουλές. Για χρόνια οι ασθενείς άκουγαν ότι πρέπει να αποφεύγουν ξηρούς καρπούς, σπόρους, ποπ κορν, φράουλες, ντομάτες με σπόρια και σουσάμι, επειδή «σφηνώνουν» στα εκκολπώματα.

Αυτό δεν ισχύει. Η μεγάλη προοπτική μελέτη Health Professionals Follow-up Study (Strate και συνεργάτες, JAMA 2008) έδειξε ότι η κατανάλωση ξηρών καρπών, καλαμποκιού και ποπ κορν δεν αυξάνει τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Μάλιστα, όσοι έτρωγαν περισσότερους ξηρούς καρπούς και ποπ κορν είχαν ελαφρώς χαμηλότερο κίνδυνο. Η NICE, η AGA και η ACG συμφωνούν ότι δεν χρειάζεται να αποφεύγονται σπόροι, ξηροί καρποί, ποπ κορν ή φλούδες φρούτων.

Αυτό που πραγματικά αξίζει να περιορίσετε μακροχρόνια:

• Κόκκινο κρέας και ιδίως επεξεργασμένο κρέας (αλλαντικά, λουκάνικα, μπέικον). Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας.
• Επεξεργασμένα δημητριακά και ζάχαρη.
• Τηγανητά και τρανς λιπαρά.
• Υπερβολικό αλκοόλ.

Εκκολπώματα: τι να τρώω

Ένα διατροφικό πρότυπο που μοιάζει πολύ με την παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή:

• Λαχανικά και χόρτα σε κάθε γεύμα
• Φρούτα, 2 έως 3 μερίδες την ημέρα
• Όσπρια, 2 έως 3 φορές την εβδομάδα
• Δημητριακά ολικής άλεσης, βρώμη, καστανό ρύζι
• Ψάρι και πουλερικά αντί για κόκκινο κρέας
• Ελαιόλαδο ως βασικό λιπαρό
• Ξηροί καρποί σε μικρές ποσότητες
• Γιαούρτι και γαλακτοκομικά με μέτρο
• Τουλάχιστον 1,5 έως 2 λίτρα νερό την ημέρα, εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει περιορισμό υγρών

Εκκολπωματίτιδα και γιαούρτι

Το γιαούρτι είναι ελαφρύ, θρεπτικό και συνήθως ανεκτό, γι’ αυτό μπορεί να μπει στη διατροφή ήδη από τις πρώτες ημέρες, αν δεν σας φουσκώνει. Μετά την οξεία φάση αποτελεί καλή επιλογή στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.

Τα προβιοτικά όμως, είτε ως συμπλήρωμα είτε ως «προβιοτικό γιαούρτι», δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην πρόληψη υποτροπών. Η ACG (2026) και η AGA (2021) δεν τα συστήνουν για τον σκοπό αυτό. Μπορείτε να τρώτε γιαούρτι επειδή σας αρέσει και σας ταιριάζει, όχι ως θεραπεία.

Αν δεν ανέχεστε τις φυτικές ίνες

Ορισμένοι ασθενείς φουσκώνουν πολύ με τις ίνες από τις τροφές. Σε αυτή την περίπτωση η NICE προτείνει να εξεταστεί η χρήση διογκωτικών υπακτικών, όπως ψύλλιο (ispaghula), με επαρκή υγρά. Συζητήστε το με τον γιατρό σας.

Διατροφή μετά από χειρουργείο εκκολπωματίτιδας

Μετά από λαπαροσκοπική σιγμοειδεκτομή, η σίτιση ξεκινά συνήθως νωρίς, συχνά την ίδια ή την επόμενη ημέρα, στο πλαίσιο προγραμμάτων ταχείας ανάρρωσης. Τις πρώτες εβδομάδες προτιμώνται μικρά, συχνά γεύματα χαμηλών υπολειμμάτων. Οι ίνες επανέρχονται σταδιακά, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού.

Εκκολπωματίτιδα: διατροφή σε pdf

Πολλοί ασθενείς αναζητούν ένα έντυπο διατροφής. Μπορείτε να ζητήσετε στο ιατρείο γραπτές οδηγίες διατροφής προσαρμοσμένες στη δική σας περίπτωση και στη φάση της νόσου.

Ποια θεραπεία ενδείκνυται για την εκκολπωματίτιδα

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το αν η νόσος είναι απλή ή επιπλεγμένη και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Απλή εκκολπωματίτιδα

Οι περισσότεροι ασθενείς με απλή εκκολπωματίτιδα αντιμετωπίζονται στο σπίτι, με αναλγητικά, ελαφριά διατροφή και ενυδάτωση. Μια σημαντική αλλαγή των τελευταίων ετών αφορά τα αντιβιοτικά. Μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες (AVOD, DIABOLO) έδειξαν ότι σε επιλεγμένους ασθενείς με απλή νόσο, χωρίς σοβαρά συνοδά νοσήματα, τα αντιβιοτικά δεν επιταχύνουν την ανάρρωση ούτε μειώνουν τις επιπλοκές. Γι’ αυτό οι AGA, ASCRS και ACG προτείνουν επιλεκτική και όχι καθολική χρήση.

Αντιβιοτικά δίνονται κανονικά όταν υπάρχουν: – Υψηλός πυρετός ή σημάδια συστηματικής λοίμωξης – Ανοσοκαταστολή – Σοβαρά συνοδά νοσήματα ή ευπάθεια – Συμπτώματα που δεν βελτιώνονται – Αδυναμία ασφαλούς παρακολούθησης στο σπίτι

Η απόφαση για αντιβίωση ή όχι παίρνεται από τον γιατρό, όχι από τον ασθενή.

Επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα

• Μικρό απόστημα: συνήθως αντιμετωπίζεται με ενδοφλέβια αντιβιοτικά.
• Μεγαλύτερο απόστημα (περίπου πάνω από 3 έως 4 εκατοστά): συχνά χρειάζεται διαδερμική παροχέτευση με καθοδήγηση αξονικής.
• Διάτρηση με περιτονίτιδα: επείγουσα επέμβαση. Ανάλογα με τη σοβαρότητα και την κατάσταση του ασθενούς, ο χειρουργός μπορεί να αφαιρέσει το πάσχον τμήμα και να κάνει αναστόμωση, με ή χωρίς προστατευτική στομία, ή να κάνει επέμβαση Hartmann με προσωρινή κολοστομία.
• Συρίγγιο ή στένωση: προγραμματισμένη επέμβαση.

Πότε χρειάζεται προγραμματισμένο χειρουργείο

Παλαιότερα συνιστούνταν χειρουργείο μετά από δύο επεισόδια. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Οι ASCRS, AGA και ACG συμφωνούν ότι η απόφαση για προγραμματισμένη επέμβαση δεν βασίζεται μόνο στον αριθμό των επεισοδίων. Λαμβάνονται υπόψη:

• Η συχνότητα και η σοβαρότητα των επεισοδίων
• Η επίπτωση στην ποιότητα ζωής
• Η επιμονή συμπτωμάτων ανάμεσα στα επεισόδια (χρόνια εκκολπωματίτιδα)
• Επιπλοκές όπως συρίγγιο ή στένωση
• Ανοσοκαταστολή
• Οι προτιμήσεις του ασθενούς

Η προγραμματισμένη επέμβαση είναι συνήθως η λαπαροσκοπική σιγμοειδεκτομή: αφαιρείται το τμήμα του εντέρου με τα φλεγμαίνοντα εκκολπώματα και τα δύο άκρα ενώνονται. Η λαπαροσκοπική τεχνική, όταν είναι εφικτή, προσφέρει λιγότερο πόνο, μικρότερη νοσηλεία και ταχύτερη επιστροφή στις δραστηριότητες σε σύγκριση με την ανοιχτή. Γενικότερα για τις επεμβάσεις στο έντερο, δείτε τη λαπαροσκοπική κολεκτομή.

Οδηγίες μετά από οξεία εκκολπωματίτιδα

Μετά από ένα επεισόδιο οξείας εκκολπωματίτιδας:

• Ολοκληρώστε τη φαρμακευτική αγωγή όπως σας δόθηκε, αν σας χορηγήθηκε.
• Επαναφέρετε σταδιακά τις φυτικές ίνες, μέσα σε μερικές εβδομάδες.
• Πίνετε αρκετά υγρά.
• Επιστρέψτε σταδιακά στην άσκηση.
• Αποφεύγετε την τακτική χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών, εκτός αν σας τα έχει συστήσει γιατρός.
• Κόψτε το κάπνισμα.
• Κανονίστε κολονοσκόπηση, εφόσον σας τη συστήσει ο γιατρός.
• Ακολουθήστε το πρόγραμμα διατροφής που σας προτείνει ο γιατρός σας.

Προσοχή σε μια συχνή παρεξήγηση: η αποφυγή ολικής άλεσης, οσπρίων και ωμών λαχανικών αφορά μόνο τις πρώτες ημέρες του επεισοδίου. Μετά την ανάρρωση οι σημερινές οδηγίες προτείνουν το αντίθετο, δηλαδή σταδιακή αύξηση αυτών των τροφών.

Πρόληψη της εκκολπωματίτιδας

• Σωματική άσκηση. Η τακτική δραστηριότητα, ακόμη και 30 λεπτά την ημέρα, συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας και αιμορραγίας από εκκολπώματα.
• Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες. Φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης.
• Περιορισμός κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος.
• Επαρκή υγρά, για καλύτερη λειτουργία του εντέρου και αποφυγή δυσκοιλιότητας.
• Φυσιολογικό βάρος.
• Διακοπή του καπνίσματος. Το κάπνισμα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο επιπλεγμένης νόσου.
• Μέτρο στο αλκοόλ.

Φάρμακα όπως η μεσαλαζίνη, η ριφαξιμίνη και τα προβιοτικά δεν συστήνονται για την πρόληψη υποτροπών, σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Πηγαίνετε άμεσα σε τμήμα επειγόντων αν εμφανίσετε:

• Πόνο που γίνεται πολύ έντονος ή απλώνεται σε όλη την κοιλιά
• Κοιλιά σκληρή και πολύ ευαίσθητη
• Υψηλό πυρετό με ρίγη
• Επαναλαμβανόμενους εμετούς ή αδυναμία λήψης υγρών
• Διακοπή αερίων και κενώσεων με φούσκωμα
• Άφθονο αίμα από το ορθό
• Ζάλη, λιποθυμία ή ταχυκαρδία
• Καμία βελτίωση μετά από 2 έως 3 ημέρες θεραπείας στο σπίτι

Η επίσκεψη στον γενικό χειρουργό

Στην επίσκεψη αναφέρετε τα προηγούμενα επεισόδια, πότε συνέβησαν και πώς αντιμετωπίστηκαν. Φέρτε αξονικές, εξιτήρια και κολονοσκοπήσεις. Αν η επέμβαση έχει μπει στη συζήτηση, θα εξεταστεί αν είναι η σωστή επιλογή για εσάς και με ποια τεχνική. Για το ευρύτερο πλαίσιο μπορείτε να διαβάσετε τις παθήσεις του λεπτού και του παχέος εντέρου.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός, MD, MSc, PhDc, FACS, είναι Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Ψυχικό. Έχει εκπαιδευτεί στη λαπαροσκοπική χειρουργική και στην πρωκτολογία στο IRCAD του Στρασβούργου και είναι μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Κολοπρωκτολογίας και της ESCP. Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για εκτίμηση εκκολπωματίτιδας στα ιατρεία Ψυχικού (Άντερσεν 1, 6ος όροφος), Κηφισιάς (Κυριαζή 36α), Ιλίου (Δαναών 69) ή Αγίου Δημητρίου (Λ. Βουλιαγμένης 224), στο 210 8010606. Υπάρχει συνεργασία με όλους τους ασφαλιστικούς φορείς.

Εκκολπωματίτιδα και συνέχεια της ενημέρωσης

Αναφέρετε προηγούμενα επεισόδια, νοσηλείες και τον έλεγχο που έχει πραγματοποιηθεί. Η σελίδα της σιγμοειδεκτομής περιγράφει χειρουργική ενημέρωση όταν αυτή αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Μπορείτε επίσης να ξεκινήσετε από τις παθήσεις του εντέρου. Η επιλογή των επόμενων βημάτων στηρίζεται στην προσωπική κλινική αξιολόγηση και στα διαθέσιμα στοιχεία του ιστορικού.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι να τρώω στην οξεία φάση της εκκολπωματίτιδας;

Στην απλή εκκολπωματίτιδα που αντιμετωπίζεται στο σπίτι δεν χρειάζεται νηστεία. Τις πρώτες μία με δύο ημέρες, όσο ο πόνος είναι έντονος, προτιμήστε υγρά: νερό, σουρωμένο ζωμό, τσάι, ζελέ. Καθώς βελτιώνεστε, περάστε σε ελαφριά τροφή χαμηλών υπολειμμάτων, όπως ρύζι, πατάτα, κοτόπουλο, ψάρι, αυγά και βραστά λαχανικά. Στην επιπλεγμένη νόσο η σίτιση καθορίζεται από τον θεράποντα γιατρό.

Μπορώ να τρώω γιαούρτι αν έχω εκκολπωματίτιδα;

Ναι, εφόσον το ανέχεστε. Το γιαούρτι είναι ελαφρύ και θρεπτικό και μπορεί να μπει στη διατροφή ήδη από τις πρώτες ημέρες. Μετά την ανάρρωση είναι καλή επιλογή στο πλαίσιο ισορροπημένης διατροφής. Τα προβιοτικά όμως δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην πρόληψη υποτροπών, οπότε το γιαούρτι δεν λειτουργεί ως θεραπεία.

Τι να μην τρώω αν έχω εκκολπώματα;

Μακροπρόθεσμα περιορίστε το κόκκινο και ιδίως το επεξεργασμένο κρέας, τα επεξεργασμένα δημητριακά, τα τηγανητά και το υπερβολικό αλκοόλ. Αντίθετα, δεν χρειάζεται να αποφεύγετε ξηρούς καρπούς, σπόρους, ποπ κορν ή φλούδες φρούτων. Μεγάλες μελέτες έδειξαν ότι δεν αυξάνουν τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Οι προσωρινοί περιορισμοί ισχύουν μόνο στην οξεία φάση.

Πότε ξαναβάζω τις φυτικές ίνες μετά από εκκολπωματίτιδα;

Όταν υποχωρήσει ο πόνος, συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες. Η επαναφορά γίνεται σταδιακά, μέσα σε 2 έως 4 εβδομάδες, ώστε να αποφύγετε φούσκωμα και αέρια. Ο στόχος είναι περίπου 25 έως 35 γραμμάρια ινών την ημέρα από λαχανικά, φρούτα, όσπρια και ολική άλεση, με αρκετά υγρά. Αν τη διατροφή υψηλών ινών την ανέχεστε, καλό είναι να τη διατηρήσετε μόνιμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της οξείας εκκολπωματίτιδας;

Το τυπικό σύμπτωμα είναι σταθερός πόνος χαμηλά αριστερά στην κοιλιά, που διαρκεί ώρες ή μέρες. Συνοδεύεται συχνά από πυρετό, ναυτία, αλλαγή στις κενώσεις και ευαισθησία στην ψηλάφηση. Πολύ έντονος, διάχυτος πόνος, σκληρή κοιλιά, ρίγη ή εμετοί δείχνουν πιθανή επιπλοκή και χρειάζονται άμεση εξέταση σε νοσοκομείο.

Χρειάζονται πάντα αντιβιοτικά στην εκκολπωματίτιδα;

Όχι πάντα. Σε επιλεγμένους ασθενείς με απλή εκκολπωματίτιδα, χωρίς σοβαρά συνοδά νοσήματα, μελέτες έδειξαν ότι τα αντιβιοτικά δεν επιταχύνουν την ανάρρωση. Γι’ αυτό οι σύγχρονες οδηγίες προτείνουν επιλεκτική χρήση. Αντιβίωση δίνεται όταν υπάρχει υψηλός πυρετός, ανοσοκαταστολή, ευπάθεια, επιπλοκές ή όταν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται. Την απόφαση την παίρνει ο γιατρός.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για εκκολπωματίτιδα;

Επειγόντως, όταν υπάρχει διάτρηση με περιτονίτιδα ή απόστημα που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία. Προγραμματισμένα, όταν υπάρχει συρίγγιο, στένωση, επιμένοντα συμπτώματα ή επεισόδια που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής. Ο αριθμός των επεισοδίων από μόνος του δεν αρκεί για απόφαση. Η συνηθέστερη επέμβαση είναι η λαπαροσκοπική σιγμοειδεκτομή.

Χρειάζεται κολονοσκόπηση μετά από εκκολπωματίτιδα;

Συνήθως συζητείται 6 έως 8 εβδομάδες μετά την υποχώρηση της φλεγμονής, ποτέ κατά τη διάρκειά της. Συστήνεται σε όλους μετά από επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα, για να αποκλειστεί καρκίνος. Μετά από απλή νόσο συστήνεται όταν δεν έχει γίνει πρόσφατη κολονοσκόπηση ή όταν υπάρχουν σημεία όπως αναιμία ή απώλεια βάρους.

Βιβλιογραφία

• Peery AF, Shaukat A, Strate LL. AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. Gastroenterology. 2021;160(3):906-911.
• Hall J, Hardiman K, Lee S, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Treatment of Left-Sided Colonic Diverticulitis. Dis Colon Rectum. 2020;63(6):728-747.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Diverticular disease: diagnosis and management (NG147). 2019.
• Peery AF, et al. ACG Clinical Guideline: Colonic Diverticulitis. Am J Gastroenterol. 2026.
• Strate LL, Liu YL, Syngal S, Aldoori WH, Giovannucci EL. Nut, corn, and popcorn consumption and the incidence of diverticular disease. JAMA. 2008;300(8):907-914.