Ειλεός: συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Ο ειλεός, ή αλλιώς απόφραξη του εντέρου, είναι η κατάσταση όπου το περιεχόμενο του εντέρου δεν μπορεί να προχωρήσει φυσιολογικά προς τα κάτω. Τροφή, υγρά και αέρια συσσωρεύονται πάνω από το σημείο του προβλήματος. Η κοιλιά φουσκώνει, εμφανίζονται κωλικοί πόνοι και εμετοί, ενώ τα αέρια και οι κενώσεις σταματούν.

Είναι από τις συχνότερες αιτίες εισαγωγής σε χειρουργική κλινική. Δεν χρειάζεται όμως κάθε ειλεός χειρουργείο. Πολλές περιπτώσεις, ιδίως όσες οφείλονται σε συμφύσεις από προηγούμενες επεμβάσεις, υποχωρούν με συντηρητική θεραπεία στο νοσοκομείο. Άλλες, όπως η στραγγαλισμένη κήλη ή η συστροφή με κίνδυνο νέκρωσης, χρειάζονται επέμβαση χωρίς καθυστέρηση. Το κρίσιμο είναι να γίνει έγκαιρα η διάκριση.

Παρακάτω θα βρείτε τι είναι ο ειλεός, ποιες μορφές υπάρχουν, τι τον προκαλεί, γιατί είναι συχνότερος και πιο ύπουλος στους ηλικιωμένους, πώς γίνεται η διάγνωση, πότε χρειάζεται χειρουργείο και πόσο διαρκεί, και τι ισχύει για τη διατροφή μετά.

Τι είναι ο ειλεός

Ως ειλεός χαρακτηρίζεται η μείωση ή η διακοπή της προώθησης του εντερικού περιεχομένου. Η απόφραξη μπορεί να οφείλεται σε κάποιο μηχανικό εμπόδιο ή στην ελάττωση της κινητικότητας του εντέρου. Ανάλογα με την αιτία, ο ειλεός χαρακτηρίζεται ως αποφρακτικός (μηχανικός) ή παραλυτικός.

Αποφρακτικός (μηχανικός) ειλεός

Υπάρχει ένα πραγματικό εμπόδιο που κλείνει τον αυλό του εντέρου: μια σύμφυση που τον «πνίγει», μια κήλη που τον παγιδεύει, ένας όγκος που τον στενεύει, μια συστροφή. Το έντερο πάνω από το εμπόδιο συσπάται δυνατά για να το ξεπεράσει. Γι’ αυτό ο πόνος έρχεται κατά κύματα.

Η απόφραξη μπορεί να είναι:

• Μερική: περνά λίγο περιεχόμενο ή αέρια. Συχνά υποχωρεί συντηρητικά.
• Πλήρης: τίποτα δεν περνά. Ο κίνδυνος επιπλοκών είναι μεγαλύτερος.
• Απλή: το έντερο είναι κλειστό, αλλά η αιμάτωσή του διατηρείται.
• Με στραγγαλισμό: διακόπτεται η αιμάτωση του εντέρου. Το τοίχωμα κινδυνεύει να νεκρωθεί και να διατρηθεί. Είναι χειρουργικό επείγον.

Η υπερβολική συσσώρευση υγρών και αερίων διατείνει το έντερο, προκαλεί οίδημα στο τοίχωμά του και, χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να οδηγήσει σε ισχαιμία, ρήξη και περιτονίτιδα.

Παραλυτικός ειλεός

Εδώ δεν υπάρχει εμπόδιο. Το έντερο απλώς «σταματά» να κινείται. Συμβαίνει συχνά για λίγες ημέρες μετά από επεμβάσεις στην κοιλιά, αλλά και σε σοβαρές λοιμώξεις, παγκρεατίτιδα, διαταραχές ηλεκτρολυτών (κυρίως χαμηλό κάλιο), μετά από κατάγματα ή με ορισμένα φάρμακα, όπως τα οπιοειδή. Αντιμετωπίζεται με τη διόρθωση της αιτίας και υποστηρικτικά, όχι με χειρουργείο.

Ψευδοαπόφραξη του παχέος εντέρου

Μια ειδική μορφή, γνωστή ως σύνδρομο Ogilvie, όπου το παχύ έντερο διατείνεται πολύ χωρίς μηχανικό εμπόδιο. Εμφανίζεται κυρίως σε ηλικιωμένους, κλινήρεις ή βαριά άρρωστους ασθενείς. Αντιμετωπίζεται αρχικά συντηρητικά, με φάρμακα ή ενδοσκοπική αποσυμπίεση.

Ειλεός λεπτού και παχέος εντέρου

Ο ειλεός μπορεί να αφορά το λεπτό ή το παχύ έντερο. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί αλλάζουν οι αιτίες, τα συμπτώματα και η θεραπεία.

Απόφραξη λεπτού εντέρου. Είναι η συχνότερη μορφή, περίπου 8 στις 10 περιπτώσεις μηχανικού ειλεού στους ενήλικες. Οι εμετοί ξεκινούν νωρίς. Ο πόνος είναι συνήθως γύρω από τον ομφαλό.

Απόφραξη παχέος εντέρου. Εξελίσσεται πιο σταδιακά. Κυριαρχεί το έντονο φούσκωμα της κοιλιάς, ενώ ο εμετός εμφανίζεται αργότερα. Αν η ειλεοτυφλική βαλβίδα δεν αφήνει το περιεχόμενο να γυρίσει πίσω, το παχύ έντερο μπορεί να διαταθεί επικίνδυνα, ιδίως στο τυφλό, και να διατρηθεί.

Ποια είναι τα αίτια της απόφραξης εντέρου

Ο ειλεός εμφανίζεται σε βρέφη, παιδιά και ενήλικες, αλλά οι αιτίες διαφέρουν πολύ ανάλογα με την ηλικία.

Συμφύσεις

Οι συμφύσεις είναι ινώδεις ταινίες που σχηματίζονται μέσα στην κοιλιά μετά από χειρουργείο, φλεγμονή ή τραυματισμό. Ενώνουν έλικες του εντέρου μεταξύ τους ή με το κοιλιακό τοίχωμα. Σε κάποιους ανθρώπους δεν προκαλούν ποτέ πρόβλημα. Σε άλλους «τσακίζουν» ή παγιδεύουν το έντερο, χρόνια μετά την αρχική επέμβαση.

Οι συμφύσεις είναι η συχνότερη αιτία απόφραξης του λεπτού εντέρου στις ανεπτυγμένες χώρες. Ο κίνδυνος υπάρχει μετά από οποιαδήποτε επέμβαση στην κοιλιά: σκωληκοειδεκτομή, καισαρική, γυναικολογικές επεμβάσεις, επεμβάσεις στο έντερο. Οι λαπαροσκοπικές επεμβάσεις φαίνεται να προκαλούν λιγότερες συμφύσεις από τις ανοιχτές.

Κήλες

Μια βουβωνοκήλη, μηροκήλη, ομφαλοκήλη ή μετεγχειρητική κήλη μπορεί να παγιδεύσει μια έλικα εντέρου. Όταν το έντερο δεν επανέρχεται και η αιμάτωσή του κινδυνεύει, μιλάμε για περίσφιξη. Στην περίπτωση αυτή συχνά ψηλαφάται μια επώδυνη, σκληρή διόγκωση στην περιοχή της κήλης. Οι κήλες είναι η δεύτερη συχνότερη αιτία απόφραξης του λεπτού εντέρου και αιτία που συχνά παραβλέπεται, ιδίως σε ηλικιωμένους με μικρή μηροκήλη.

Όγκοι

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι η συχνότερη αιτία απόφραξης του παχέος εντέρου στους ενήλικες. Η απόφραξη μπορεί να είναι η πρώτη εκδήλωση της νόσου. Μεγάλοι πολύποδες, όγκοι του λεπτού εντέρου και μεταστάσεις στο περιτόναιο είναι σπανιότερες αιτίες.

Συστροφή εντέρου (στρίψιμο εντέρου)

Η συστροφή, που πολλοί αναζητούν ως «στρίψιμο» ή «στρίψη εντέρου», συμβαίνει όταν μια έλικα στρίβει γύρω από τον άξονά της και τον άξονα των αγγείων της. Το έντερο κλείνει και η αιμάτωσή του κινδυνεύει.

• Συστροφή σιγμοειδούς: η συχνότερη. Αφορά κυρίως ηλικιωμένους, άτομα με χρόνια δυσκοιλιότητα, νευρολογικά νοσήματα ή κλινήρεις.
• Συστροφή τυφλού: σε νεότερα άτομα, όταν το τυφλό είναι πιο ευκίνητο από το φυσιολογικό.
• Συστροφή λεπτού εντέρου: συνήθως γύρω από σύμφυση. Στα βρέφη σχετίζεται με συγγενή ανωμαλία στροφής του εντέρου, που αποτελεί επείγον.

Τα συμπτώματα είναι έντονο, γρήγορο φούσκωμα της κοιλιάς, πόνος και διακοπή αερίων και κενώσεων.

Φλεγμονώδεις νόσοι και στενώσεις

Η νόσος του Crohn μπορεί να προκαλέσει στενώσεις στο λεπτό έντερο. Η επαναλαμβανόμενη εκκολπωματίτιδα μπορεί να στενέψει το σιγμοειδές. Και στις δύο περιπτώσεις η απόφραξη εξελίσσεται συνήθως σταδιακά.

Άλλες αιτίες

• Εγκολεασμός: ένα τμήμα του εντέρου «μπαίνει» μέσα στο επόμενο, σαν τηλεσκόπιο. Είναι συχνότερος στα παιδιά. Στους ενήλικες συνήθως υπάρχει υποκείμενη βλάβη, όπως όγκος.
• Ειλεός από χολόλιθο: μια μεγάλη πέτρα περνά από τη χολή στο έντερο και το φράζει. Σπάνιος, κυρίως σε ηλικιωμένες γυναίκες.
• Κοπρόσταση: σκληρά κόπρανα που φράζουν το ορθό ή το σιγμοειδές, συνήθως σε ηλικιωμένους και κλινήρεις.
• Ξένα σώματα, βεζοάρ, ακτινική εντερίτιδα.

Ειλεός σε ηλικιωμένους

Ο ειλεός στους ηλικιωμένους έχει ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν τη διάγνωση δυσκολότερη και τον κίνδυνο μεγαλύτερο.

Διαφορετικές αιτίες. Στους ηλικιωμένους ο καρκίνος του παχέος εντέρου, η συστροφή του σιγμοειδούς, οι περισφιγμένες κήλες (ιδίως η μηροκήλη στις γυναίκες), η κοπρόσταση και η ψευδοαπόφραξη είναι πολύ συχνότερες από ό,τι στους νέους.

Ήπια ή άτυπα συμπτώματα. Ένας ηλικιωμένος μπορεί να μην εμφανίσει έντονο πόνο ούτε πυρετό, ακόμη κι όταν το έντερο κινδυνεύει. Μερικές φορές η πρώτη ένδειξη είναι σύγχυση, ανορεξία, αδυναμία ή απλώς «δεν είναι καλά». Η άνοια ή τα προβλήματα επικοινωνίας δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη σωστή εκτίμηση.

Φάρμακα που επιβαρύνουν. Οπιοειδή αναλγητικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, αντιχολινεργικά, συμπληρώματα σιδήρου και ασβεστίου επιβραδύνουν την κινητικότητα του εντέρου.

Μικρότερα αποθέματα. Η αφυδάτωση και οι διαταραχές ηλεκτρολυτών από τους εμετούς εμφανίζονται γρηγορότερα και επιβαρύνουν καρδιά και νεφρούς.

Γι’ αυτό σε ηλικιωμένο με φούσκωμα, εμετούς ή διακοπή αερίων η εξέταση πρέπει να γίνει χωρίς καθυστέρηση. Τα καθαρτικά και οι υποκλυσμοί στο σπίτι χωρίς ιατρική εκτίμηση μπορεί να είναι επικίνδυνοι όταν υπάρχει μηχανική απόφραξη.

Ειλεός: συμπτώματα

Τα συμπτώματα του ειλεού εξαρτώνται από το σημείο, το αν η απόφραξη είναι πλήρης και πόσος χρόνος έχει περάσει.

Αρχικά συμπτώματα

• Κωλικοειδής κοιλιακός πόνος: έρχεται κατά κύματα, κάθε λίγα λεπτά.
• Φούσκωμα και πρήξιμο της κοιλιάς.
• Ναυτία και εμετός, νωρίς στην απόφραξη λεπτού εντέρου.
• Αδυναμία αφόδευσης και διακοπή αερίων, ιδίως στην πλήρη απόφραξη.
• Διάρροια σε ορισμένες περιπτώσεις: στη μερική απόφραξη ή όταν αδειάζει το έντερο κάτω από το εμπόδιο. Αυτό συχνά παραπλανά τον ασθενή.
• Δυνατοί, «μεταλλικοί» ήχοι από την κοιλιά, που μερικές φορές ακούγονται και χωρίς στηθοσκόπιο.

Προχωρημένα συμπτώματα

Σε πιο προχωρημένα στάδια το φούσκωμα γίνεται επώδυνο και ο εμετός μπορεί να γίνει πρασινωπός ή κοπρανώδης, με χαρακτηριστική δυσοσμία. Ο κωλικοειδής πόνος μπορεί να υποχωρήσει, επειδή το έντερο κουράζεται και παύει να συσπάται. Αυτό δεν σημαίνει βελτίωση. Συχνά είναι κακό σημάδι.

Σημάδια που δείχνουν στραγγαλισμό

• Πόνος σταθερός και έντονος, που δεν έχει πια τη μορφή κυμάτων
• Πυρετός
• Ταχυκαρδία, πτώση πίεσης
• Ευαισθησία σε όλη την κοιλιά ή σκληρή κοιλιά
• Επώδυνη, σκληρή διόγκωση σε σημείο κήλης που δεν επανέρχεται
• Εργαστηριακά: αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια, γαλακτικό οξύ, CRP

Αυτά τα σημάδια σημαίνουν ότι πιθανότατα χρειάζεται άμεσο χειρουργείο.

Πώς γίνεται η διάγνωση του ειλεού

Η διάγνωση ξεκινά με το ιατρικό ιστορικό: πότε άρχισαν τα συμπτώματα, προηγούμενες επεμβάσεις στην κοιλιά, γνωστές κήλες, πρόσφατη αλλαγή στις κενώσεις, απώλεια βάρους, φάρμακα. Ακολουθεί η κλινική εξέταση της κοιλιάς και όλων των σημείων όπου μπορεί να υπάρχει κήλη, ακρόαση των εντερικών ήχων και, όπου χρειάζεται, δακτυλική εξέταση.

Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν:

• Αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις: γενική αίματος, ηλεκτρολύτες, νεφρική λειτουργία, CRP, γαλακτικό οξύ. Δείχνουν το βαθμό αφυδάτωσης και πιθανή ισχαιμία.
• Ακτινογραφία κοιλίας: δείχνει διατεταμένες έλικες και αεροϋδατικά επίπεδα. Είναι γρήγορη, αλλά λιγότερο ακριβής.
• Αξονική τομογραφία κοιλίας: η πιο χρήσιμη εξέταση. Επιβεβαιώνει την απόφραξη, δείχνει το σημείο και συχνά την αιτία, και εντοπίζει σημάδια ισχαιμίας ή διάτρησης. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Bologna (WSES) τη θεωρούν βασική όταν η διάγνωση ή ο σχεδιασμός της θεραπείας δεν είναι σαφής.
• Υπερηχογράφημα κοιλίας: χρήσιμο σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως σε παιδιά και εγκύους.
• Μαγνητική τομογραφία: σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κυρίως σε εγκύους.
• Μελέτη με υδατοδιαλυτό σκιαγραφικό: ο ασθενής πίνει ή του χορηγείται από τον ρινογαστρικό σωλήνα σκιαγραφικό και γίνονται ακτινογραφίες μετά από ώρες. Αν το σκιαγραφικό φτάσει στο παχύ έντερο, η απόφραξη από συμφύσεις πιθανότατα θα υποχωρήσει χωρίς επέμβαση.
• Κολονοσκόπηση: σε απόφραξη παχέος εντέρου, για διάγνωση όγκου ή για αποσυμπίεση συστροφής σιγμοειδούς.

Ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, το σημείο της απόφραξης, το αν υπάρχει στραγγαλισμός και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Δεν είναι ίδια για όλους.

Συντηρητική θεραπεία

Στην απόφραξη λεπτού εντέρου από συμφύσεις, χωρίς σημάδια στραγγαλισμού ή νέκρωσης, η αρχική αντιμετώπιση είναι συνήθως συντηρητική, στο νοσοκομείο:

• Νηστεία από το στόμα.
• Ενδοφλέβια υγρά και διόρθωση ηλεκτρολυτών.
• Ρινογαστρικός σωλήνας με συχνές αναρροφήσεις, για να αδειάσει το στομάχι και το διατεταμένο έντερο. Μειώνει τους εμετούς και τον κίνδυνο εισρόφησης.
• Υδατοδιαλυτό σκιαγραφικό, που βοηθά διαγνωστικά και μπορεί να επιταχύνει την υποχώρηση.
• Στενή παρακολούθηση με επανειλημμένη κλινική εξέταση.

Οι οδηγίες της Bologna προτείνουν ότι, αν η απόφραξη δεν υποχωρήσει μέσα σε περίπου 72 ώρες συντηρητικής θεραπείας, πρέπει να εξεταστεί χειρουργική επέμβαση. Αν κάποια στιγμή εμφανιστούν σημάδια στραγγαλισμού, η επέμβαση γίνεται αμέσως.

Στη συστροφή του σιγμοειδούς χωρίς σημάδια νέκρωσης, η πρώτη κίνηση είναι συνήθως η ενδοσκοπική αποσυμπίεση. Επειδή ο κίνδυνος υποτροπής είναι υψηλός, συχνά ακολουθεί προγραμματισμένη σιγμοειδεκτομή στην ίδια νοσηλεία, εφόσον το επιτρέπει η κατάσταση του ασθενούς.

Πότε ο ειλεός χρειάζεται άμεσο χειρουργείο

• Σημάδια στραγγαλισμού ή ισχαιμίας
• Διάτρηση ή περιτονίτιδα
• Περισφιγμένη κήλη
• Συστροφή με υποψία νέκρωσης ή αποτυχία ενδοσκοπικής αποσυμπίεσης
• Πλήρης απόφραξη παχέος εντέρου από όγκο, ιδίως με μεγάλη διάταση του τυφλού
• Αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο χρόνος μετρά. Όσο νωρίτερα αποκατασταθεί η αιμάτωση ή αφαιρεθεί το νεκρωμένο τμήμα, τόσο μικρότερος ο κίνδυνος επιπλοκών.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Το είδος της επέμβασης εξαρτάται από την αιτία του ειλεού:

• Λύση συμφύσεων (συμφυσιόλυση): απελευθέρωση του εντέρου από τις ταινίες που το πιέζουν.
• Αποκατάσταση κήλης: επαναφορά του εντέρου και σύγκλειση του χάσματος. Αν το έντερο είναι βιώσιμο, δεν αφαιρείται.
• Εντεροκτομή: αφαίρεση τμήματος εντέρου που έχει νεκρωθεί ή που περιέχει όγκο, με ένωση των άκρων (αναστόμωση).
• Στομία: σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως βαριά περιτονίτιδα ή ασταθής ασθενής, ο χειρουργός μπορεί να επιλέξει προσωρινή κολοστομία ή ειλεοστομία αντί για άμεση αναστόμωση.
• Αφαίρεση όγκου: όταν η αιτία είναι όγκος, η επέμβαση ακολουθεί ογκολογικές αρχές, με αφαίρεση του τμήματος του εντέρου μαζί με τους λεμφαδένες του. Σε επιλεγμένους ασθενείς με απόφραξη αριστερού κόλου μπορεί να τοποθετηθεί ενδοσκοπικά ενδοπρόθεση (stent) ως γέφυρα προς προγραμματισμένη επέμβαση.

Λαπαροσκόπηση ή ανοιχτή επέμβαση; Η λαπαροσκοπική προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένους ασθενείς, για παράδειγμα σε απόφραξη από μία μόνο ταινία σύμφυσης, με λιγότερο πόνο και ταχύτερη ανάρρωση. Δεν είναι όμως πάντα η σωστή επιλογή. Όταν το έντερο είναι πολύ διατεταμένο, υπάρχουν εκτεταμένες συμφύσεις ή υποψία νέκρωσης, ο κίνδυνος τραυματισμού του εντέρου αυξάνεται και ο χειρουργός μπορεί να προτιμήσει ανοιχτή επέμβαση ή να μετατρέψει τη λαπαροσκόπηση σε ανοιχτή. Περισσότερα για τις εφαρμογές της λαπαροσκοπικής χειρουργικής.

Χειρουργείο ειλεού: διάρκεια και νοσηλεία

Η διάρκεια του χειρουργείου για ειλεό εξαρτάται από την αιτία και το τι θα βρεθεί μέσα στην κοιλιά. Μια απλή λύση μιας ταινίας σύμφυσης ή η αποκατάσταση μιας περισφιγμένης κήλης μπορεί να διαρκέσει περίπου μία ώρα. Μια επέμβαση με εκτεταμένες συμφύσεις, εντεροκτομή ή αφαίρεση όγκου διαρκεί αρκετά περισσότερο, συχνά δύο έως τρεις ώρες ή και παραπάνω.

Η νοσηλεία μετά την επέμβαση διαφέρει επίσης πολύ: από λίγες ημέρες σε απλές περιπτώσεις έως αρκετά μεγαλύτερο διάστημα όταν χρειάστηκε εντεροκτομή ή υπήρχε περιτονίτιδα. Το έντερο χρειάζεται χρόνο για να ξαναβρεί την κινητικότητά του. Η σίτιση ξεκινά όταν επανέλθουν τα αέρια και η όρεξη.

Μετά από συντηρητική θεραπεία, χωρίς επέμβαση, οι περισσότεροι ασθενείς μένουν στο νοσοκομείο λίγες ημέρες, μέχρι να αποκατασταθεί η διέλευση και να ανεχθούν φαγητό.

Κίνδυνος υποτροπής

Η απόφραξη από συμφύσεις μπορεί να ξανασυμβεί, είτε έγινε επέμβαση είτε όχι. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε όσους έχουν ήδη περάσει αρκετά επεισόδια. Αν εμφανίσετε ξανά τα ίδια συμπτώματα, αναζητήστε έγκαιρα εξέταση.

Ειλεός και διατροφή

Η διατροφή στον ειλεό εξαρτάται από τη φάση.

Κατά την οξεία απόφραξη: καμία λήψη τροφής ή υγρών από το στόμα, εκτός αν πει διαφορετικά ο γιατρός. Η ενυδάτωση γίνεται ενδοφλέβια.

Μετά την υποχώρηση ή την επέμβαση: η σίτιση ξεκινά σταδιακά, συνήθως με υγρά και μετά με ελαφριά τροφή χαμηλών υπολειμμάτων:

• Ζωμοί, τσάι, νερό σε μικρές γουλιές
• Λευκό ρύζι, πουρές πατάτας, φρυγανιές
• Βραστό κοτόπουλο ή ψάρι, αυγά
• Καλά βρασμένα λαχανικά χωρίς φλούδα
• Μικρά, συχνά γεύματα, καλά μασημένα

Σε ασθενείς με γνωστή στένωση ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια μερικής απόφραξης, ο γιατρός μπορεί να συστήσει μακροχρόνια διατροφή χαμηλών υπολειμμάτων. Αποφεύγονται οι πολύ ινώδεις τροφές που δεν χωνεύονται εύκολα, όπως φλούδες, άγουρα λαχανικά, ποσότητες ξερών φρούτων, καλαμπόκι και σκληρά κομμάτια κρέατος. Αυτή η σύσταση είναι εξατομικευμένη και δεν αφορά όλους.

Σε όσους έχουν ιστορικό συμφύσεων χωρίς στένωση, δεν υπάρχει συγκεκριμένη διατροφή που να προλαμβάνει νέο επεισόδιο. Μια ισορροπημένη διατροφή, καλή ενυδάτωση και αποφυγή της δυσκοιλιότητας είναι συνήθως αρκετά.

Μπορεί να προληφθεί ο ειλεός;

Δεν μπορούν να προληφθούν όλες οι περιπτώσεις. Ορισμένα μέτρα όμως μειώνουν τον κίνδυνο:

• Έγκαιρη αντιμετώπιση των κηλών, πριν περισφιχθούν. Μια κήλη που μεγαλώνει ή πονά χρειάζεται χειρουργική εκτίμηση.
• Προληπτικός έλεγχος για καρκίνο παχέος εντέρου, που εντοπίζει πολύποδες και όγκους πριν προκαλέσουν απόφραξη.
• Ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπου είναι εφικτές, που συνδέονται με λιγότερες συμφύσεις.
• Πρόληψη της δυσκοιλιότητας στους ηλικιωμένους, με υγρά, κίνηση και αναθεώρηση των φαρμάκων που επιβραδύνουν το έντερο.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Πηγαίνετε άμεσα σε τμήμα επειγόντων αν εμφανίσετε:

• Κωλικοειδή κοιλιακό πόνο με φούσκωμα και εμετούς
• Διακοπή αερίων και κενώσεων με διογκωμένη κοιλιά
• Εμετό πρασινωπό ή με δυσοσμία κοπράνων
• Σταθερό, έντονο πόνο, πυρετό ή σκληρή κοιλιά
• Επώδυνη, σκληρή διόγκωση σε σημείο κήλης που δεν επανέρχεται
• Σε ηλικιωμένο: φούσκωμα, εμετούς, σύγχυση ή αδυναμία, ακόμη και χωρίς έντονο πόνο

Μην παίρνετε καθαρτικά και μην κάνετε υποκλυσμούς αν υποψιάζεστε απόφραξη, χωρίς ιατρική οδηγία.

Ειλεός: ενημέρωση με βάση το πλήρες ιστορικό

Για την εκτίμηση χρειάζονται τα στοιχεία προηγούμενων επεμβάσεων, νοσηλειών και εξετάσεων. Φέρτε τα εξιτήρια, τις αξονικές και τις κολονοσκοπήσεις που έχετε, καθώς και τη λίστα των φαρμάκων σας. Για το γενικότερο πλαίσιο διαβάστε τις παθήσεις του λεπτού και του παχέος εντέρου.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός, MD, MSc, PhDc, FACS, είναι Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Ψυχικό, και SRC Master Surgeon in Hernia Surgery. Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με τον γενικό χειρουργό στα ιατρεία Ψυχικού (Άντερσεν 1, 6ος όροφος), Κηφισιάς (Κυριαζή 36α), Ιλίου (Δαναών 69) ή Αγίου Δημητρίου (Λ. Βουλιαγμένης 224), στο 210 8010606. Υπάρχει συνεργασία με όλους τους ασφαλιστικούς φορείς. Για οξέα συμπτώματα απόφραξης, απευθυνθείτε άμεσα σε τμήμα επειγόντων.

Ειλεός: ενημέρωση με βάση το πλήρες ιστορικό

Η προσωπική συζήτηση χρειάζεται τα στοιχεία προηγούμενων επεμβάσεων, νοσηλειών και εξετάσεων που έχουν ήδη γίνει. Για το γενικότερο πλαίσιο διαβάστε τις παθήσεις του εντέρου, ενώ η οξεία κοιλία και η περιτονίτιδα παρουσιάζονται χωριστά. Κρατήστε τον διαθέσιμο φάκελο και ζητήστε να σας εξηγηθεί πώς συνδέονται τα ευρήματα με την πορεία της δικής σας περίπτωσης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι ο ειλεός;

Ειλεός είναι η απόφραξη του εντέρου, δηλαδή η διακοπή της φυσιολογικής προώθησης τροφής, υγρών και αερίων. Μπορεί να οφείλεται σε μηχανικό εμπόδιο, όπως συμφύσεις, κήλη, όγκο ή συστροφή, οπότε λέγεται αποφρακτικός. Μπορεί επίσης να οφείλεται σε παράλυση της κινητικότητας του εντέρου, όπως μετά από επέμβαση, οπότε λέγεται παραλυτικός. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία.

Ποια είναι τα συμπτώματα της απόφραξης εντέρου;

Τα κύρια συμπτώματα είναι κωλικοειδής πόνος που έρχεται κατά κύματα, φούσκωμα, ναυτία και εμετοί, και διακοπή αερίων και κενώσεων. Σε προχωρημένα στάδια ο εμετός γίνεται πρασινωπός ή κοπρανώδης. Σταθερός έντονος πόνος, πυρετός, ταχυκαρδία ή σκληρή κοιλιά δείχνουν πιθανό στραγγαλισμό του εντέρου και χρειάζονται άμεση χειρουργική εκτίμηση.

Γιατί ο ειλεός είναι επικίνδυνος στους ηλικιωμένους;

Στους ηλικιωμένους οι αιτίες είναι συχνότερα σοβαρές, όπως καρκίνος παχέος εντέρου, συστροφή σιγμοειδούς ή περισφιγμένη κήλη. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια ή άτυπα, με σύγχυση ή αδυναμία αντί για έντονο πόνο. Η αφυδάτωση και οι διαταραχές ηλεκτρολυτών εμφανίζονται γρηγορότερα. Γι’ αυτό φούσκωμα και εμετοί σε ηλικιωμένο χρειάζονται άμεση εξέταση.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο ο ειλεός;

Όχι. Η απόφραξη λεπτού εντέρου από συμφύσεις, χωρίς σημάδια στραγγαλισμού, υποχωρεί συχνά με συντηρητική θεραπεία στο νοσοκομείο: νηστεία, ενδοφλέβια υγρά και ρινογαστρικό σωλήνα. Αν δεν υποχωρήσει σε περίπου 72 ώρες, εξετάζεται επέμβαση. Στραγγαλισμός, περισφιγμένη κήλη, διάτρηση ή απόφραξη από όγκο χρειάζονται συνήθως χειρουργείο χωρίς καθυστέρηση.

Πόσο διαρκεί το χειρουργείο για ειλεό;

Εξαρτάται από την αιτία. Η λύση μιας μεμονωμένης σύμφυσης ή η αποκατάσταση περισφιγμένης κήλης μπορεί να διαρκέσει περίπου μία ώρα. Επεμβάσεις με εκτεταμένες συμφύσεις, εντεροκτομή ή αφαίρεση όγκου διαρκούν συχνά δύο έως τρεις ώρες ή περισσότερο. Η νοσηλεία κυμαίνεται από λίγες ημέρες έως μεγαλύτερο διάστημα, ανάλογα με την έκταση της επέμβασης.

Τι είναι το στρίψιμο του εντέρου;

Είναι η συστροφή, όταν μια έλικα του εντέρου στρίβει γύρω από τον άξονά της και τα αγγεία της. Συχνότερη είναι η συστροφή του σιγμοειδούς σε ηλικιωμένους με χρόνια δυσκοιλιότητα. Προκαλεί έντονο φούσκωμα, πόνο και διακοπή αερίων. Αντιμετωπίζεται συχνά αρχικά με ενδοσκοπική αποσυμπίεση, αλλά λόγω υψηλού κινδύνου υποτροπής ακολουθεί συνήθως επέμβαση.

Τι μπορώ να τρώω μετά από ειλεό;

Η σίτιση ξεκινά σταδιακά, με υγρά και μετά ελαφριά τροφή χαμηλών υπολειμμάτων, όπως ρύζι, πατάτα, βραστό κοτόπουλο ή ψάρι, σε μικρά και συχνά γεύματα. Σε ασθενείς με στένωση ή επαναλαμβανόμενη μερική απόφραξη μπορεί να συσταθεί μακροχρόνια διατροφή χαμηλών υπολειμμάτων. Σε όλους τους άλλους αρκεί μια ισορροπημένη διατροφή με καλή ενυδάτωση.

Μπορεί ο ειλεός να ξαναγίνει;

Ναι. Η απόφραξη από συμφύσεις μπορεί να υποτροπιάσει, είτε αντιμετωπίστηκε συντηρητικά είτε χειρουργικά, και ο κίνδυνος αυξάνει με κάθε επεισόδιο. Η έγκαιρη αντιμετώπιση των κηλών και ο προληπτικός έλεγχος για καρκίνο παχέος εντέρου μειώνουν ορισμένες αιτίες. Αν τα ίδια συμπτώματα επανεμφανιστούν, αναζητήστε έγκαιρα ιατρική εξέταση.

Βιβλιογραφία

• Ten Broek RPG, Krielen P, Di Saverio S, et al. Bologna guidelines for diagnosis and management of adhesive small bowel obstruction (ASBO): 2017 update of the evidence-based guidelines from the World Society of Emergency Surgery ASBO working group. World J Emerg Surg. 2018;13:24.
• Alavi K, Poylin V, Davids JS, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Colonic Volvulus and Acute Colonic Pseudo-Obstruction. Dis Colon Rectum. 2021;64(9):1046-1057.
• Pisano M, Zorcolo L, Merli C, et al. 2017 WSES guidelines on colon and rectal cancer emergencies: obstruction and perforation. World J Emerg Surg. 2018;13:36.