Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή ορθού: οδηγός επέμβασης

Η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή του ορθού είναι η επέμβαση με την οποία αφαιρούνται το ορθό, ο πρωκτός και οι σφιγκτήρες, και δημιουργείται μόνιμη κολοστομία, δηλαδή μόνιμη «παρά φύση έδρα» στην κοιλιά. Εφαρμόζεται κυρίως στον καρκίνο του χαμηλού ορθού, όταν ο όγκος βρίσκεται τόσο κοντά στον πρωκτό ή διηθεί τους σφιγκτήρες, ώστε δεν είναι δυνατή η ασφαλής διατήρησή τους. Το όνομα προέρχεται από τις δύο «οδούς» της επέμβασης: την κοιλιά και το περίνεο.

Πρόκειται για μια σοβαρή, μείζονα επέμβαση. Η λαπαροσκοπική κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, όταν γίνεται από εξειδικευμένη ομάδα, προσφέρει την ίδια ογκολογική ποιότητα με την ανοιχτή μέθοδο, με λιγότερο πόνο από την κοιλιακή τομή, ταχύτερη κινητοποίηση και συχνά συντομότερη νοσηλεία. Σήμερα προτιμάται σε κατάλληλους ασθενείς, ως μέρος ενός συνολικού πλάνου που συχνά περιλαμβάνει και χημειοακτινοθεραπεία.

Παρακάτω εξηγούμε τι σημαίνει «εκτομή», πότε χρειάζεται η επέμβαση, πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση, πώς γίνεται βήμα βήμα, ποιοι είναι οι κίνδυνοι, πώς είναι η ζωή με κολοστομία και τι να περιμένετε στην ανάρρωση.

Εκτομή: τι σημαίνει ο όρος

Στην ιατρική ορολογία εκτομή σημαίνει χειρουργική αφαίρεση ενός οργάνου ή τμήματός του. Η κατάληξη «-εκτομή» (π.χ. κολεκτομή, χολοκυστεκτομή, γαστρεκτομή) δείχνει ακριβώς αυτό. Στην κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, το «κοιλιο-» αναφέρεται στο κοιλιακό τμήμα της επέμβασης και το «περινεϊκή» στο περίνεο, την περιοχή γύρω από τον πρωκτό. Διεθνώς η επέμβαση αναφέρεται ως abdominoperineal resection (APR) ή επέμβαση Miles, από τον χειρουργό που την περιέγραψε στις αρχές του 20ού αιώνα.

Παρά φύση έδρα ονομάζεται η στομία, δηλαδή το άνοιγμα του εντέρου στο δέρμα της κοιλιάς, από όπου αποβάλλονται τα κόπρανα σε ειδικό σάκο. Μετά από κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, η κολοστομία είναι μόνιμη, γιατί δεν υπάρχει πλέον πρωκτός.

Σε ποιους απευθύνεται;

Η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή γίνεται σχεδόν πάντα για καρκίνο του ορθού, και συγκεκριμένα όταν:

• ο όγκος βρίσκεται πολύ χαμηλά, στα τελευταία εκατοστά του ορθού, και δεν μένει αρκετό υγιές όριο κάτω από αυτόν για ασφαλή ένωση
• ο όγκος διηθεί τον έσω ή τον έξω σφιγκτήρα ή τους μύες του πυελικού εδάφους
• ο ασθενής έχει ήδη κακή λειτουργία των σφιγκτήρων και ακράτεια, οπότε η διατήρησή τους δεν θα προσέφερε καλή ποιότητα ζωής

Σπανιότερα εφαρμόζεται σε:

• καρκίνο του πρωκτικού σωλήνα που δεν ανταποκρίθηκε ή υποτροπίασε μετά από χημειοακτινοθεραπεία, η οποία είναι η αρχική θεραπεία για αυτόν τον τύπο καρκίνου
• βαριά περιπρωκτική νόσο του Crohn που δεν ελέγχεται με άλλα μέσα
• ορισμένους άλλους σπάνιους όγκους της περιοχής

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού είναι από τις πιο συχνές κακοήθειες σε άνδρες και γυναίκες. Τα τελευταία χρόνια, χάρη στην καλύτερη σταδιοποίηση, στη χημειοακτινοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και στην εξειδίκευση των χειρουργών, όλο και περισσότεροι ασθενείς με χαμηλό καρκίνο ορθού μπορούν να διατηρήσουν τους σφιγκτήρες τους. Έτσι, η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή γίνεται σπανιότερα από ό,τι παλαιότερα, αλλά παραμένει απαραίτητη επέμβαση όταν η διάσωση των σφιγκτήρων θα έθετε σε κίνδυνο την ογκολογική ασφάλεια. Περισσότερα για τη νόσο θα βρείτε στη σελίδα για τον καρκίνο του ορθού, τα συμπτώματα και τη χειρουργική του.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του ορθού;

Οι κυριότεροι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού είναι:

• η ηλικία: ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50, αν και τα τελευταία χρόνια καταγράφονται όλο και περισσότερα περιστατικά σε νεότερους ενήλικες, ακόμη και κάτω των 40
• η κληρονομικότητα, όπως το σύνδρομο Lynch και η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση
• οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή πολυπόδων του παχέος εντέρου σε συγγενή πρώτου βαθμού
• προσωπικό ιστορικό πολυπόδων ή προηγούμενου καρκίνου του εντέρου
• χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, όπως η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn
• τρόπος ζωής: κάπνισμα, αλκοόλ, παχυσαρκία, καθιστική ζωή, διατροφή πλούσια σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και φτωχή σε φυτικές ίνες

Ο προληπτικός έλεγχος με κολονοσκόπηση ή εξέταση κοπράνων για αιμοσφαιρίνη, στις ηλικίες που ορίζουν οι οδηγίες, εντοπίζει πολύποδες πριν γίνουν καρκίνος και καρκίνους σε πρώιμο στάδιο.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα του καρκίνου του ορθού μπορεί να μοιάζουν με άλλες, καλοήθεις καταστάσεις, όπως οι αιμορροΐδες. Γι’ αυτό συχνά αγνοούνται. Τα συχνότερα είναι:

• αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από τον πρωκτό
• αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου: διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή τους, που επιμένουν για εβδομάδες
• τεινεσμός, δηλαδή αίσθημα ατελούς κένωσης ή συνεχής ανάγκη για κένωση
• λεπτά κόπρανα ή βλέννα στις κενώσεις
• πόνος στην περιοχή του πρωκτού ή στη λεκάνη, συνήθως σε πιο προχωρημένους όγκους
• διαταραχές της όρεξης και απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση
• αίσθημα κόπωσης και αναιμία

Αν έχετε αιμορραγία από τον πρωκτό, ειδικά μετά τα 40-45 ή με αλλαγή στις κενώσεις, μην την αποδώσετε αυτόματα σε αιμορροΐδες. Δείτε περισσότερα στη σελίδα για το αίμα από τον πρωκτό και πότε να ανησυχήσετε.

Πώς γίνεται η διάγνωση και η σταδιοποίηση;

Η διάγνωση και ο σχεδιασμός της θεραπείας στηρίζονται σε:

• κλινική εξέταση και λήψη ιστορικού, με δακτυλική εξέταση του ορθού, που δίνει πληροφορίες για την απόσταση του όγκου από τον πρωκτό και τη σχέση του με τους σφιγκτήρες
• αιματολογικές εξετάσεις και καρκινικούς δείκτες (CEA)
• κολονοσκόπηση με βιοψία, που επιβεβαιώνει τη διάγνωση και ελέγχει όλο το υπόλοιπο έντερο
• μαγνητική τομογραφία πυέλου υψηλής ανάλυσης, η βασική εξέταση για την τοπική σταδιοποίηση: δείχνει το βάθος διήθησης, τη σχέση με τη μεσοορθική περιτονία και τους σφιγκτήρες, και τους λεμφαδένες
• αξονική τομογραφία θώρακος και άνω-κάτω κοιλίας με σκιαγραφικό, για τον έλεγχο απομακρυσμένων μεταστάσεων σε ήπαρ και πνεύμονες
• σε επιλεγμένες περιπτώσεις ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα για πολύ αρχικούς όγκους, ή PET-CT

Όλα τα δεδομένα συζητούνται σε ογκολογικό συμβούλιο με χειρουργό, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, ακτινολόγο και παθολογοανατόμο. Εκεί αποφασίζεται η σειρά των θεραπειών.

Η θεραπεία πριν από το χειρουργείο

Στους περισσότερους τοπικά προχωρημένους καρκίνους του ορθού, το χειρουργείο δεν είναι το πρώτο βήμα. Προηγείται συνήθως χημειοακτινοθεραπεία ή βραχεία ακτινοθεραπεία, συχνά σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία (ολική νεοεπικουρική θεραπεία). Ο στόχος είναι να μικρύνει ο όγκος, να μειωθεί ο κίνδυνος τοπικής υποτροπής και, σε ορισμένους ασθενείς, να καταστεί δυνατή η διάσωση των σφιγκτήρων.

Σε ένα ποσοστό ασθενών ο όγκος εξαφανίζεται κλινικά μετά τη θεραπεία. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, και μόνο σε κέντρα με εμπειρία, μπορεί να συζητηθεί στρατηγική στενής παρακολούθησης αντί για άμεση επέμβαση. Η απόφαση αυτή απαιτεί πολύ προσεκτική επιλογή και αυστηρό πρόγραμμα ελέγχων.

Μετά το τέλος της ακτινοθεραπείας, το χειρουργείο γίνεται συνήθως μετά από μερικές εβδομάδες, ώστε να έχει δράσει πλήρως η θεραπεία και να έχουν υποχωρήσει οι οξείες αντιδράσεις των ιστών.

Η χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να γίνει με την κλασική ανοιχτή μέθοδο, με λαπαροσκόπηση ή, σε επιλεγμένα κέντρα, ρομποτικά. Σε κάθε περίπτωση, η επέμβαση έχει δύο σκέλη: το κοιλιακό, όπου κινητοποιείται το ορθό και αφαιρούνται οι λεμφαδένες, και το περινεϊκό, όπου αφαιρούνται ο πρωκτός και οι σφιγκτήρες από το κάτω μέρος.

Κλασική μέθοδος

Η κλασική μέθοδος γίνεται με μεγάλη τομή στη μέση γραμμή της κοιλιάς. Συνοδεύεται από περισσότερο μετεγχειρητικό πόνο και περισσότερες επιπλοκές του κοιλιακού τραύματος σε σύγκριση με τη λαπαροσκόπηση.

Στον καρκίνο του ορθού απαιτείται αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος με επαρκές υγιές όριο κάτω από τον όγκο. Παλαιότερα θεωρούνταν απαραίτητα 2 εκατοστά. Σήμερα, ειδικά μετά από χημειοακτινοθεραπεία, ένα μικρότερο όριο, περίπου 1 εκατοστό, θεωρείται αποδεκτό σε επιλεγμένους ασθενείς, κάτι που επέτρεψε τη διάσωση των σφιγκτήρων σε πολλούς. Όταν όμως ο όγκος βρίσκεται τόσο χαμηλά, κοντά στον πρωκτό, ή διηθεί τους σφιγκτήρες, αυτοί δεν μπορούν να διασωθούν. Τότε γίνεται αφαίρεση του ορθού, του πρωκτού και του σφιγκτηριακού μηχανισμού που τον περιβάλλει, και δημιουργείται μόνιμη κολοστομία, συνήθως στην αριστερή κάτω κοιλιακή χώρα, για την αποβολή των κοπράνων σε ειδικό σάκο.

Λαπαροσκοπική τεχνική

Στη λαπαροσκοπική κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, το κοιλιακό σκέλος γίνεται με γενική αναισθησία μέσα από λίγες μικρές τομές, με κάμερα και ειδικά εργαλεία. Δεν χρειάζεται μεγάλη τομή στην κοιλιά. Υπάρχουν όμως οι μικρές τομές των trocars, η θέση της κολοστομίας και το τραύμα στο περίνεο, από όπου αφαιρείται το παρασκεύασμα.

Η μεγεθυμένη εικόνα της κάμερας επιτρέπει στον χειρουργό να βλέπει με ακρίβεια τα στρώματα της πυέλου και να προστατεύει τα νεύρα που ελέγχουν την ούρηση και τη σεξουαλική λειτουργία, καθώς και τους ουρητήρες και τα μεγάλα αγγεία. Σε μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες, η λαπαροσκοπική χειρουργική για καρκίνο του ορθού, από έμπειρους χειρουργούς, είχε παρόμοια τοπική υποτροπή και επιβίωση με την ανοιχτή.

Η ελάχιστα επεμβατική τεχνική προσφέρει:

• μικρές τομές στο κοιλιακό τοίχωμα αντί για μεγάλη τομή, με καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα
• συνήθως μικρότερη διάρκεια νοσηλείας
• λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο από την κοιλιά
• ταχύτερη κινητοποίηση και επάνοδο της λειτουργίας του εντέρου
• λιγότερες επιπλοκές του κοιλιακού τραύματος και μικρότερο κίνδυνο μετεγχειρητικής κήλης
• ταχύτερη επιστροφή στην καθημερινότητα

Σε ορισμένους ασθενείς, όπως άνδρες με στενή πύελο ή μεγάλους όγκους, η ρομποτική προσέγγιση μπορεί να διευκολύνει τον χειρισμό στη βαθιά πύελο. Περισσότερα στη σελίδα για τη ρομποτική χειρουργική da Vinci. Για τη γενική θέση της ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής στην ογκολογία, δείτε τις εφαρμογές της λαπαροσκοπικής χειρουργικής.

Πώς γίνεται η επέμβαση βήμα βήμα

1. Γενική αναισθησία και τοποθέτηση του ασθενούς σε θέση που επιτρέπει πρόσβαση τόσο στην κοιλιά όσο και στο περίνεο.
2. Διερεύνηση της κοιλιάς λαπαροσκοπικά, για αποκλεισμό μεταστάσεων που δεν φάνηκαν στις εξετάσεις.
3. Απολίνωση των αγγείων του ορθού και του σιγμοειδούς (κάτω μεσεντέρια αρτηρία και φλέβα), με αφαίρεση των λεμφαδένων κατά μήκος τους.
4. Ολική μεσοορθική εκτομή (TME). Το ορθό αφαιρείται μαζί με το λίπος που το περιβάλλει (μεσοόρθο), μέσα στο οποίο βρίσκονται οι λεμφαδένες, ως ενιαία ακέραια μονάδα, μέσα σε ένα ανατομικό επίπεδο που διατηρεί τα νεύρα της πυέλου.
5. Δημιουργία της κολοστομίας. Το σιγμοειδές διατέμνεται και το άκρο του βγαίνει στο δέρμα της αριστερής κάτω κοιλιάς.
6. Περινεϊκό σκέλος. Ο πρωκτός κλείνεται με ραφή και γίνεται τομή γύρω του. Αφαιρούνται ο πρωκτός, οι σφιγκτήρες και, ανάλογα με την έκταση του όγκου, τμήμα των μυών του πυελικού εδάφους. Όταν αφαιρείται ευρύτερα ο ανελκτήρας μυς μαζί με το ορθό, η τεχνική ονομάζεται εκτεταμένη κοιλιοπερινεϊκή εκτομή (ELAPE), με στόχο ένα παρασκεύασμα χωρίς «στένωση στη μέση» και καθαρά όρια.
7. Σύγκλειση του περινεϊκού τραύματος, σε στρώματα. Όταν το έλλειμμα είναι μεγάλο, ειδικά μετά από ακτινοθεραπεία, μπορεί να χρειαστεί πλέγμα ή μυοδερματικός κρημνός για καλύτερη επούλωση.
8. Τοποθέτηση παροχετεύσεων στην πύελο, κατά την κρίση του χειρουργού.

Η επέμβαση διαρκεί συνήθως αρκετές ώρες, ανάλογα με την ανατομία, το σωματότυπο και την έκταση του όγκου.

Οπισθοπεριτοναϊκή λεμφαδενεκτομή και πλάγιοι λεμφαδένες

Οι λεμφαδένες που αποχετεύουν το ορθό βρίσκονται κυρίως μέσα στο μεσοόρθο και κατά μήκος της κάτω μεσεντέριας αρτηρίας. Αυτοί αφαιρούνται σε κάθε σωστή ογκολογική επέμβαση. Για αξιόπιστη σταδιοποίηση, η ιστολογική εξέταση πρέπει να περιλαμβάνει επαρκή αριθμό λεμφαδένων, συνήθως τουλάχιστον 12, αν και μετά από ακτινοθεραπεία ο αριθμός συχνά είναι μικρότερος.

Ο όρος οπισθοπεριτοναϊκή λεμφαδενεκτομή αφορά την αφαίρεση λεμφαδένων πίσω από το περιτόναιο, κατά μήκος της αορτής και των μεγάλων αγγείων. Δεν αποτελεί ρουτίνα στον καρκίνο του ορθού. Σε όγκους του χαμηλού ορθού, ορισμένοι ασθενείς έχουν διογκωμένους πλάγιους πυελικούς λεμφαδένες, κατά μήκος των λαγόνιων αγγείων. Σε αυτές τις επιλεγμένες περιπτώσεις, μετά από συζήτηση στο ογκολογικό συμβούλιο, μπορεί να γίνει στοχευμένη αφαίρεσή τους.

Πιθανές επιπλοκές

Η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή είναι μεγάλη επέμβαση και έχει κινδύνους, τους οποίους θα συζητήσετε αναλυτικά με τον χειρουργό σας:

• Επιπλοκές του περινεϊκού τραύματος. Είναι οι συχνότερες: λοίμωξη, καθυστερημένη επούλωση ή διάνοιξη του τραύματος, ειδικά μετά από ακτινοθεραπεία, σε διαβητικούς και σε καπνιστές. Μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες για να κλείσει πλήρως.
• Περινεϊκή κήλη, δηλαδή προβολή περιεχομένου της κοιλιάς από τον πυελικό πυθμένα, που εμφανίζεται μήνες αργότερα.
• Επιπλοκές της κολοστομίας: ισχαιμία, εισολκή, πρόπτωση, ερεθισμός του δέρματος ή παρακολοστομιακή κήλη.
• Διαταραχές ούρησης, όπως δυσκολία στην κένωση της ουροδόχου κύστης, συνήθως παροδικές.
• Σεξουαλικές διαταραχές: στους άνδρες διαταραχές στύσης ή εκσπερμάτισης, στις γυναίκες δυσπαρευνία ή ξηρότητα. Οφείλονται σε επηρεασμό των νεύρων της πυέλου από τον όγκο, την ακτινοθεραπεία ή την επέμβαση. Η νευροπροστατευτική τεχνική μειώνει τον κίνδυνο, χωρίς να τον μηδενίζει.
• Παραλυτικός ειλεός, με φούσκωμα και εμέτους τις πρώτες ημέρες.
• Αιμορραγία, κυρίως από τα προϊερά φλεβικά πλέγματα.
• Τραυματισμός ουρητήρα, ουροδόχου κύστης ή, σε γυναίκες, κόλπου.
• Θρομβοεμβολικά επεισόδια (φλεβοθρόμβωση, πνευμονική εμβολή). Μετά από χειρουργείο καρκίνου, η αντιθρομβωτική προφύλαξη συχνά συνεχίζεται για αρκετές εβδομάδες.
• Λοιμώξεις του ουροποιητικού ή του αναπνευστικού.

Ένα πλεονέκτημα της κοιλιοπερινεϊκής εκτομής είναι ότι, αφού δεν γίνεται αναστόμωση, δεν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής από ένωση του εντέρου.

Μετεγχειρητική πορεία και ανάρρωση

Με τα πρωτόκολλα ταχείας ανάρρωσης, η κινητοποίηση ξεκινά από την πρώτη μετεγχειρητική ημέρα και η σίτιση με υγρά νωρίς. Ο πόνος από την κοιλιά είναι συνήθως ήπιος μετά από λαπαροσκόπηση. Ο πόνος από το περίνεο μπορεί να είναι πιο ενοχλητικός, ειδικά στο κάθισμα, και αντιμετωπίζεται με αναλγητικά και ειδικό μαξιλάρι.

Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως περίπου πέντε έως οκτώ ημέρες, ανάλογα με την πορεία, την επούλωση του περινεϊκού τραύματος και την εκπαίδευση στη φροντίδα της στομίας. Μπορεί να είναι μεγαλύτερη αν εμφανιστεί κάποια επιπλοκή.

Στο σπίτι:

• περπάτημα καθημερινά, με σταδιακή αύξηση
• αποφυγή άρσης βαρών για τουλάχιστον έξι εβδομάδες, για προστασία από κήλη γύρω από τη στομία
• φροντίδα του περινεϊκού τραύματος σύμφωνα με τις οδηγίες, με καθαριότητα και, αν χρειαστεί, αλλαγές από νοσηλευτή
• προσοχή στο κάθισμα τις πρώτες εβδομάδες
• επιστροφή στην εργασία συνήθως μετά από αρκετές εβδομάδες, ανάλογα με το επάγγελμα και την ανάγκη για συμπληρωματική θεραπεία

Η πλήρης ανάρρωση χρειάζεται συνήθως δύο έως τρεις μήνες. Αν ακολουθήσει χημειοθεραπεία, ξεκινά όταν η επούλωση το επιτρέψει.

Διατροφή

Μετά την επέμβαση δεν απαιτείται αυστηρή δίαιτα. Τις πρώτες εβδομάδες προτιμήστε μικρά, συχνά γεύματα, καλά μαγειρεμένα, με επαρκή υγρά και πρωτεΐνη για την επούλωση. Ορισμένες τροφές (όσπρια, λάχανο, κρεμμύδι, ανθρακούχα ποτά) αυξάνουν τα αέρια και την οσμή στη στομία, ενώ κάποιες ινώδεις τροφές, όπως φλούδες και ξηροί καρποί, χρειάζονται καλό μάσημα. Οι αλλαγές στη λειτουργία του εντέρου μπορεί να εκδηλωθούν με πιο αραιές ή πιο σπάνιες κενώσεις ή με περισσότερα αέρια στην αρχή, κάτι που συνήθως σταθεροποιείται με τον χρόνο.

Ζωή με μόνιμη κολοστομία

Η ιδέα της μόνιμης στομίας είναι συχνά το πιο δύσκολο κομμάτι για τους ασθενείς. Η εμπειρία δείχνει ότι, με σωστή εκπαίδευση και υποστήριξη, η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων προσαρμόζεται και ζει μια ενεργή ζωή.

• Εκπαίδευση από νοσηλευτή στομίας, ιδανικά πριν από την επέμβαση, ώστε να σημειωθεί η καλύτερη θέση της στομίας στην κοιλιά, και ξανά μετά.
• Σύγχρονα υλικά: οι σάκοι είναι λεπτοί, αθόρυβοι, με φίλτρα για την οσμή, και δεν φαίνονται κάτω από τα ρούχα.
• Καθημερινότητα: μπάνιο, ντους, κολύμπι, διακοπές, εργασία και άσκηση είναι δυνατά. Τα κοιλιακά βάρη και οι πολύ έντονες ασκήσεις χρειάζονται προσοχή για την πρόληψη κήλης.
• Ρύθμιση των κενώσεων: σε κολοστομία από το αριστερό κόλον τα κόπρανα είναι συνήθως σχηματισμένα. Ορισμένοι ασθενείς, με καθοδήγηση, μαθαίνουν να κάνουν πλύσεις της στομίας ώστε να μην χρειάζονται σάκο για αρκετές ώρες.
• Σεξουαλική ζωή: είναι δυνατή. Αν εμφανιστούν δυσκολίες, υπάρχουν θεραπείες και καλό είναι να τις συζητήσετε ανοιχτά.
• Ψυχολογική υποστήριξη και σύλλογοι ατόμων με στομία βοηθούν πολύ στην προσαρμογή.

Παρακολούθηση μετά την επέμβαση

Η ιστολογική εξέταση του παρασκευάσματος καθορίζει το τελικό στάδιο, τα όρια εκτομής και την ποιότητα του μεσοόρθου. Με βάση αυτά, το ογκολογικό συμβούλιο αποφασίζει αν χρειάζεται συμπληρωματική χημειοθεραπεία.

Η παρακολούθηση περιλαμβάνει συνήθως τακτική κλινική εξέταση, μέτρηση CEA, αξονικές τομογραφίες και κολονοσκόπηση μέσα από τη στομία σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, για τουλάχιστον πέντε χρόνια.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Μετά την επέμβαση, επικοινωνήστε αμέσως με τον χειρουργό σας αν εμφανίσετε:

• πυρετό πάνω από 38°C ή ρίγη
• κοιλιακό πόνο που αυξάνεται ή φούσκωμα με εμέτους
• στομία που αλλάζει χρώμα (σκούρα μωβ ή μαύρη) ή δεν βγάζει αέρια ή κόπρανα για αρκετό διάστημα
• πολύ υδαρείς κενώσεις από τη στομία με ζάλη ή λίγα ούρα
• κοκκίνισμα, πρήξιμο, πύον ή έντονο πόνο στο περινεϊκό τραύμα
• αδυναμία ούρησης
• πόνο ή πρήξιμο στη γάμπα, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος

Διευκρινίστε το χειρουργικό πλάνο για την πάθηση του ορθού

Η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή είναι μία από τις χειρουργικές επιλογές στον καρκίνο του ορθού. Η προσωπική συζήτηση δίνει χώρο να εξηγηθούν ο στόχος της επέμβασης, το αν υπάρχει δυνατότητα διάσωσης των σφιγκτήρων, ο ρόλος της χημειοακτινοθεραπείας και τα πρακτικά ζητήματα της φροντίδας μετά το χειρουργείο. Για επεμβάσεις σε άλλα τμήματα του εντέρου, δείτε τη σελίδα για τη λαπαροσκοπική κολεκτομή και τα είδη της.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός (MD, MSc, PhDc, FACS), είναι Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής & Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών – Ψυχικού. Έχει εκπαιδευτεί στη λαπαροσκοπική χειρουργική και την πρωκτολογία στο IRCAD του Στρασβούργου, διαθέτει πιστοποίηση ρομποτικής χειρουργικής και είναι μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Κολοπρωκτολογίας και της ESCP. Στο ραντεβού φέρτε τον ενδοσκοπικό, ιστολογικό και απεικονιστικό έλεγχο, τις γνωματεύσεις της ογκολογικής ομάδας και τα στοιχεία προηγούμενων θεραπειών. Για ραντεβού στα ιατρεία σε Ψυχικό, Κηφισιά, Ίλιον ή Άγιο Δημήτριο, καλέστε στο 210 8010606 ή χρησιμοποιήστε τη σελίδα επικοινωνίας και ραντεβού.

Διευκρινίστε το χειρουργικό πλάνο για την πάθηση του ορθού

Η παρουσίαση της κοιλιοπερινεϊκής εκτομής συνδέεται με τη σελίδα του καρκίνου ορθού. Η προσωπική συζήτηση δίνει χώρο να εξηγηθούν ο στόχος της επέμβασης και τα πρακτικά ζητήματα της φροντίδας μετά το χειρουργείο. Κρατήστε τις γνωματεύσεις της ομάδας που σας παρακολουθεί και αναφέρετε τις απορίες σας. Για γενικότερο πλαίσιο δείτε τις ογκολογικές εφαρμογές της λαπαροσκόπησης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή;

Είναι η χειρουργική αφαίρεση του ορθού, του πρωκτού και των σφιγκτήρων, με δύο προσπελάσεις: από την κοιλιά και από το περίνεο. Γίνεται κυρίως για καρκίνο του χαμηλού ορθού, όταν ο όγκος είναι πολύ κοντά στον πρωκτό ή διηθεί τους σφιγκτήρες. Επειδή δεν μένει πρωκτός, δημιουργείται μόνιμη κολοστομία στην αριστερή κάτω κοιλιά. Σήμερα μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά.

Τι σημαίνει «εκτομή» στην ιατρική;

Εκτομή σημαίνει χειρουργική αφαίρεση ενός οργάνου ή τμήματός του. Η κατάληξη «-εκτομή» εμφανίζεται σε πολλές επεμβάσεις, όπως κολεκτομή (αφαίρεση κόλου), γαστρεκτομή (αφαίρεση στομάχου) και χολοκυστεκτομή (αφαίρεση χοληδόχου κύστης). Στην κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, το πρώτο συνθετικό δείχνει ότι η επέμβαση γίνεται από την κοιλιά και από το περίνεο.

Τι είναι η παρά φύση έδρα;

Παρά φύση έδρα ή στομία είναι ένα άνοιγμα του εντέρου στο δέρμα της κοιλιάς, από όπου αποβάλλονται τα κόπρανα σε ειδικό σάκο. Στην κολοστομία το άνοιγμα αφορά το παχύ έντερο, στην ειλεοστομία το λεπτό. Μετά από κοιλιοπερινεϊκή εκτομή η κολοστομία είναι μόνιμη. Με σωστή εκπαίδευση, οι περισσότεροι ασθενείς ζουν φυσιολογικά, εργάζονται, κάνουν διακοπές και αθλούνται.

Μπορεί να αποφευχθεί η μόνιμη στομία;

Σε πολλούς ασθενείς με καρκίνο του ορθού, ναι. Η χημειοακτινοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και οι σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν συχνά τη διάσωση των σφιγκτήρων, με προσωρινή μόνο στομία. Η κοιλιοπερινεϊκή εκτομή προτείνεται όταν ο όγκος διηθεί τους σφιγκτήρες, είναι πολύ χαμηλά ή όταν η λειτουργία των σφιγκτήρων είναι ήδη κακή. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, στο ογκολογικό συμβούλιο.

Πόσο διαρκεί η νοσηλεία και η ανάρρωση;

Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως πέντε έως οκτώ ημέρες, ανάλογα με την πορεία και την επούλωση του περινεϊκού τραύματος. Στο σπίτι, οι περισσότεροι επιστρέφουν σε ελαφριές δραστηριότητες μέσα σε λίγες εβδομάδες. Η άρση βαρών αποφεύγεται για τουλάχιστον έξι εβδομάδες. Η πλήρης ανάρρωση χρειάζεται συνήθως δύο έως τρεις μήνες, ενώ το περινεϊκό τραύμα μπορεί να θέλει περισσότερο χρόνο.

Είναι η λαπαροσκοπική κοιλιοπερινεϊκή εκτομή ασφαλής ογκολογικά;

Μεγάλες διεθνείς τυχαιοποιημένες μελέτες έδειξαν ότι η λαπαροσκοπική χειρουργική του ορθού, όταν γίνεται από έμπειρους χειρουργούς, έχει παρόμοια ποσοστά τοπικής υποτροπής και επιβίωσης με την ανοιχτή. Παράλληλα προσφέρει λιγότερο πόνο, ταχύτερη κινητοποίηση και λιγότερες επιπλοκές του κοιλιακού τραύματος. Η ποιότητα της ολικής μεσοορθικής εκτομής είναι ο σημαντικότερος παράγοντας.

Επηρεάζεται η σεξουαλική λειτουργία και η ούρηση;

Μπορεί. Τα νεύρα που ελέγχουν την ούρηση και τη σεξουαλική λειτουργία περνούν δίπλα στο ορθό. Ο όγκος, η ακτινοθεραπεία και η επέμβαση μπορεί να τα επηρεάσουν. Οι διαταραχές ούρησης είναι συνήθως παροδικές. Οι σεξουαλικές διαταραχές μπορεί να επιμείνουν σε ορισμένους ασθενείς. Η νευροπροστατευτική τεχνική μειώνει τον κίνδυνο και υπάρχουν θεραπείες που βοηθούν.

Τι είναι η οπισθοπεριτοναϊκή λεμφαδενεκτομή;

Είναι η αφαίρεση λεμφαδένων που βρίσκονται πίσω από το περιτόναιο, κατά μήκος της αορτής και των μεγάλων αγγείων. Στον καρκίνο του ορθού δεν γίνεται ως ρουτίνα. Οι λεμφαδένες του μεσοόρθου και κατά μήκος της κάτω μεσεντέριας αρτηρίας αφαιρούνται πάντα. Σε επιλεγμένους ασθενείς με διογκωμένους πλάγιους πυελικούς λεμφαδένες, μπορεί να γίνει στοχευμένη αφαίρεσή τους.

Βιβλιογραφία

• Glynne-Jones R, Wyrwicz L, Tiret E, et al. Rectal cancer: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2017;28(suppl 4):iv22-iv40.
• Langenfeld SJ, Davis BR, Vogel JD, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Rectal Cancer 2023 Supplement. Dis Colon Rectum. 2024;67(1):18-31.
• Heald RJ, Husband EM, Ryall RD. The mesorectum in rectal cancer surgery: the clue to pelvic recurrence? Br J Surg. 1982;69(10):613-616.
• van der Pas MH, Haglind E, Cuesta MA, et al. Laparoscopic versus open surgery for rectal cancer (COLOR II): short-term outcomes of a randomised, phase 3 trial. Lancet Oncol. 2013;14(3):210-218.