Παχυσαρκία: αξιολόγηση και χειρουργικές επιλογές

Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και όχι θέμα θέλησης ή εμφάνισης. Επηρεάζει την καρδιά, τον μεταβολισμό, τις αρθρώσεις, τον ύπνο και την ψυχολογία, και μειώνει το προσδόκιμο ζωής. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την αναγνωρίζει ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας, και η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, ιδίως στα παιδιά.

Τα καλά νέα είναι ότι η παχυσαρκία αντιμετωπίζεται. Η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για όλους. Για κάποιον αρκεί η αλλαγή διατροφής και η άσκηση, για άλλον χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή, και σε σοβαρή παχυσαρκία η βαριατρική χειρουργική προσφέρει την πιο σταθερή μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους με τα σημερινά δεδομένα.

Στη σελίδα αυτή ο Γενικός Χειρουργός Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης εξηγεί τι είναι η παχυσαρκία, τι την προκαλεί, πώς γίνεται η διάγνωση και πότε η χειρουργική επέμβαση είναι η σωστή επιλογή.

Τι είναι η παχυσαρκία

Η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη, χρόνια πάθηση που χαρακτηρίζεται από υπερβολική ή δυσλειτουργική εναπόθεση λίπους στο σώμα, σε βαθμό που βλάπτει την υγεία. Για τους ενήλικες, ως παχυσαρκία ορίζεται συνήθως ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ ή BMI) 30 ή περισσότερο.

Ο ΔΜΣ είναι ένας απλός υπολογισμός που λαμβάνει υπόψη το βάρος και το ύψος, αλλά έχει περιορισμούς. Δεν ξεχωρίζει το λίπος από τους μυς και δεν δείχνει πού είναι συγκεντρωμένο το λίπος. Γι’ αυτό οι σύγχρονες διεθνείς προσεγγίσεις, όπως η επιτροπή του Lancet Diabetes & Endocrinology το 2025, προτείνουν να συνδυάζεται ο ΔΜΣ με μέτρηση της περιφέρειας μέσης ή με άλλες μετρήσεις λίπους, και να αξιολογείται αν η παχυσαρκία έχει ήδη επηρεάσει τη λειτουργία οργάνων.

Τύποι κατανομής λίπους

• Κεντρική ή κοιλιακή παχυσαρκία («μήλο»). Το λίπος συγκεντρώνεται γύρω από την κοιλιά και τα σπλάχνα. Συνδέεται περισσότερο με διαβήτη, υπέρταση και καρδιοπάθεια.
• Περιφερική παχυσαρκία («αχλάδι»). Το λίπος συγκεντρώνεται κυρίως σε γοφούς και μηρούς. Είναι λιγότερο επιβαρυντική μεταβολικά, αλλά επιβαρύνει τις αρθρώσεις.

Πώς γίνεται η διάγνωση της παχυσαρκίας

Δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ)

Ο πιο διαδεδομένος τρόπος μέτρησης είναι ο ΔΜΣ. Υπολογίζεται αν διαιρέσετε το βάρος σε κιλά με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα.

Παράδειγμα: άτομο 1,70 μ. και 95 κιλά. 1,70 × 1,70 = 2,89. 95 ÷ 2,89 = 32,9. Ο ΔΜΣ είναι περίπου 33.

Η κατηγοριοποίηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για ενήλικες άνω των 18 ετών είναι:

• Κάτω από 18,5: λιποβαρής
• 18,5 έως 24,9: φυσιολογικό βάρος
• 25 έως 29,9: υπέρβαρος
• 30 έως 34,9: παχυσαρκία βαθμού I
• 35 έως 39,9: παχυσαρκία βαθμού II
• 40 και άνω: παχυσαρκία βαθμού III, που συχνά αναφέρεται ως νοσογόνος ή σοβαρή παχυσαρκία

Ωστόσο, ο ΔΜΣ δεν είναι ακριβής σε όλους. Στους αθλητές με πολλή μυϊκή μάζα μπορεί να «δείχνει» παχυσαρκία που δεν υπάρχει, ενώ στους ηλικιωμένους μπορεί να υποεκτιμά το λίπος. Στις εγκύους δεν εφαρμόζεται. Δεν λαμβάνει υπόψη ηλικία, φύλο και την αναλογία μυϊκής και λιπώδους μάζας. Επομένως, από μόνος του δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο για την υγεία ενός ατόμου. Σε άτομα ασιατικής καταγωγής τα όρια κινδύνου είναι χαμηλότερα.

Περιφέρεια μέσης

Η περιφέρεια μέσης μετριέται με μεζούρα, στο ύψος ανάμεσα στο κάτω χείλος των πλευρών και στη λαγόνια ακρολοφία. Τιμές πάνω από 102 εκ. στους άνδρες και 88 εκ. στις γυναίκες δείχνουν αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο κατά τα συνήθη κριτήρια. Χρήσιμος είναι και ο λόγος περιφέρειας μέσης προς ύψος. Τιμή πάνω από 0,5 υποδηλώνει αυξημένο κίνδυνο.

Ιατρικός έλεγχος

Η πλήρης αξιολόγηση περιλαμβάνει:

• ιστορικό βάρους, διατροφής, ύπνου και φαρμάκων
• αρτηριακή πίεση
• εξετάσεις αίματος: σάκχαρο, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, λιπίδια, ηπατικά ένζυμα, θυρεοειδικές ορμόνες
• αναζήτηση επιπλοκών, όπως άπνοια ύπνου, λιπώδης διήθηση ήπατος ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Τι προκαλεί η παχυσαρκία

Στη βάση της, η αύξηση βάρους προκύπτει όταν για μακρύ διάστημα προσλαμβάνουμε περισσότερες θερμίδες από όσες καταναλώνουμε. Το γιατί συμβαίνει αυτό όμως είναι πολύ πιο σύνθετο από το «τρώει πολύ». Γονίδια, ορμόνες, περιβάλλον, ύπνος, άγχος και φάρμακα αλληλεπιδρούν.

Οι πιο συχνές αιτίες

• Διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη, λίπη και θερμίδες, με μεγάλες μερίδες.
• Καθιστικός τρόπος ζωής, με λίγη κίνηση στη δουλειά και στον ελεύθερο χρόνο.
• Έλλειψη ύπνου. Οδηγεί σε ορμονικές αλλαγές, εντονότερο αίσθημα πείνας και προτίμηση σε τροφές πλούσιες σε θερμίδες.
• Γονίδια. Επηρεάζουν την όρεξη, τον κορεσμό, τον τρόπο που ο οργανισμός μετατρέπει την τροφή σε ενέργεια και πώς αποθηκεύει το λίπος. Η παχυσαρκία συχνά «τρέχει» σε οικογένειες.
• Ηλικία. Όσο μεγαλώνουμε η μυϊκή μάζα μειώνεται και ο μεταβολικός ρυθμός επιβραδύνεται, οπότε το βάρος αυξάνεται ευκολότερα.
• Εγκυμοσύνη. Το βάρος της κύησης δεν χάνεται πάντα πλήρως.
• Άγχος και ψυχολογικοί παράγοντες, όπως η συναισθηματική κατανάλωση τροφής.
• Διακοπή καπνίσματος, που συχνά συνοδεύεται από μέτρια αύξηση βάρους. Τα οφέλη της διακοπής όμως υπερτερούν κατά πολύ.

Φάρμακα που αυξάνουν το βάρος

Ορισμένα φάρμακα, όπως τα κορτικοειδή, κάποια αντικαταθλιπτικά και αντιψυχωσικά, η ινσουλίνη και ορισμένα αντιεπιληπτικά, μπορεί να συμβάλουν στην αύξηση βάρους. Μη σταματήσετε ποτέ φάρμακο μόνοι σας. Συζητήστε με τον γιατρό σας αν υπάρχει εναλλακτική.

Κλινικές καταστάσεις που οδηγούν σε αύξηση βάρους

• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS): ορμονική διαταραχή των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
• Σύνδρομο Prader-Willi: σπάνια γενετική πάθηση, παρούσα από τη γέννηση, που προκαλεί υπερβολική πείνα.
• Σύνδρομο Cushing: εκδηλώσεις από υπερβολική ποσότητα κορτιζόλης στον οργανισμό.
• Υποθυρεοειδισμός: ο θυρεοειδής δεν παράγει αρκετές ορμόνες. Συνήθως προκαλεί μέτρια αύξηση βάρους.
• Οστεοαρθρίτιδα και άλλες παθήσεις που περιορίζουν την κινητικότητα.

Πώς επηρεάζει η παχυσαρκία την υγεία

Η παχυσαρκία δεν είναι μόνο ανησυχία για την εμφάνιση. Είναι κλινικό πρόβλημα που αυξάνει τον κίνδυνο για:

• Καρδιοπάθεια και υπέρταση
• Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
• Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
• Μεταβολικό σύνδρομο και δυσλιπιδαιμία
• Αναπνευστικά προβλήματα, όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου
• Λιπώδη νόσο του ήπατος, που μπορεί να εξελιχθεί σε κίρρωση
• Χολολιθίαση και παγκρεατίτιδα
• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση
• Οστεοαρθρίτιδα, κυρίως σε γόνατα και ισχία
• Υπογονιμότητα και επιπλοκές στην κύηση
• Διάφορες μορφές καρκίνου, όπως του ενδομητρίου, του μαστού μετά την εμμηνόπαυση, του παχέος εντέρου, του ήπατος και του νεφρού
• Κατάθλιψη και κοινωνικό στίγμα

Η παχυσαρκία αυξάνει επίσης τον κίνδυνο για κήλες του κοιλιακού τοιχώματος και τις υποτροπές τους, και κάνει κάθε χειρουργική επέμβαση πιο απαιτητική.

Ένα ενθαρρυντικό στοιχείο: ακόμη και μια απώλεια 5 έως 10% του βάρους βελτιώνει μετρήσιμα την πίεση, το σάκχαρο και τα λιπίδια.

Πρόληψη της παχυσαρκίας

Η πρόληψη στηρίζεται σε απλούς κανόνες που βοηθούν και σε ένα μεγάλο φάσμα χρόνιων παθήσεων:

• διατροφή με βάση λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρι και ελαιόλαδο, κοντά στο πρότυπο της μεσογειακής διατροφής
• περιορισμός ζάχαρης, αναψυκτικών, αλκοόλ και επεξεργασμένων τροφίμων
• τακτική σωματική άσκηση: ο ΠΟΥ προτείνει για ενήλικες τουλάχιστον 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης δραστηριότητας την εβδομάδα
• επαρκής ύπνος
• διαχείριση του άγχους
• τακτικός έλεγχος βάρους και περιφέρειας μέσης

Στα παιδιά η πρόληψη ξεκινά από την οικογένεια: κοινά γεύματα, λιγότερη οθόνη, περισσότερο παιχνίδι.

Παχυσαρκία: αντιμετώπιση βήμα βήμα

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι κλιμακωτή και προσαρμόζεται στον βαθμό της νόσου και στις επιπλοκές της.

1. Αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής

Είναι η βάση κάθε θεραπείας, ακόμη και όταν ακολουθεί χειρουργείο. Ένας διαιτολόγος βοηθά να σχεδιαστεί ρεαλιστικό πρόγραμμα. Η άσκηση βοηθά κυρίως στη διατήρηση του βάρους και στη μυϊκή μάζα. Η ψυχολογική υποστήριξη έχει θέση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει συναισθηματική κατανάλωση τροφής.

2. Φαρμακευτική αγωγή

Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν φάρμακα που δρουν σε ορμόνες της πείνας και του κορεσμού, όπως οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1. Δίνουν σημαντική απώλεια βάρους σε πολλούς ασθενείς. Χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση, έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες και, όταν διακοπούν, το βάρος συχνά επανέρχεται. Η συνταγογράφηση και παρακολούθηση γίνεται από τον θεράποντα γιατρό, συνήθως ενδοκρινολόγο ή παθολόγο.

3. Βαριατρική χειρουργική

Όταν η παχυσαρκία είναι σοβαρή ή συνοδεύεται από επιπλοκές, η δίαιτα συχνά δεν αρκεί και η αποτυχία αποθαρρύνει τον ασθενή. Σε αυτούς τους ανθρώπους η βαριατρική χειρουργική είναι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, η θεραπεία με τη μεγαλύτερη και πιο σταθερή μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους. Παράλληλα βελτιώνει ή οδηγεί σε ύφεση πολλές συνοδές παθήσεις, όπως ο διαβήτης τύπου 2.

Η επιλογή μιας επέμβασης παχυσαρκίας δεν είναι εύκολη απόφαση. Χρειάζεται ενημέρωση, προετοιμασία και δέσμευση για δια βίου παρακολούθηση.

Ποιος είναι υποψήφιος για χειρουργείο παχυσαρκίας

Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες ASMBS και IFSO του 2022, η βαριατρική ή μεταβολική χειρουργική συνιστάται γενικά σε:

• ενήλικες με ΔΜΣ 35 ή μεγαλύτερο, ανεξάρτητα από την παρουσία συνοδών νοσημάτων
• ενήλικες με ΔΜΣ 30 έως 34,9 και διαβήτη τύπου 2 ή άλλη μεταβολική νόσο που δεν ελέγχεται ικανοποιητικά
• σε άτομα ασιατικής καταγωγής, τα όρια είναι χαμηλότερα

Πριν από την απόφαση γίνεται πολυεπιστημονική αξιολόγηση, με χειρουργό, παθολόγο ή ενδοκρινολόγο, διαιτολόγο και ψυχολόγο ή ψυχίατρο. Σημασία έχουν η γενική υγεία, η ψυχική ετοιμότητα και η δέσμευση στη μετεγχειρητική παρακολούθηση. Αντενδείξεις μπορεί να είναι η μη ελεγχόμενη ψυχιατρική νόσος, η ενεργή κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ και ορισμένες σοβαρές παθήσεις που κάνουν την αναισθησία πολύ επικίνδυνη.

Για τη σύνδεση της χειρουργικής με τον διαβήτη και τον μεταβολισμό, δείτε τη σελίδα για τη μεταβολική χειρουργική και τις ενδείξεις της.

Οι βασικές επεμβάσεις παχυσαρκίας

Οι δύο επεμβάσεις που γίνονται συχνότερα παγκοσμίως είναι:

• η επιμήκης γαστρεκτομή (γαστρικό μανίκι, sleeve gastrectomy)
• η γαστρική παράκαμψη (γαστρικό bypass, Roux-en-Y)

Και οι δύο γίνονται λαπαροσκοπικά. Υπάρχουν και άλλες τεχνικές, όπως το one anastomosis bypass, που επιλέγονται σε ειδικές περιπτώσεις. Ο γαστρικός δακτύλιος χρησιμοποιείται πλέον σπάνια.

Γαστρικό μανίκι

Κατά την επιμήκη γαστρεκτομή αφαιρείται το μεγαλύτερο τμήμα του στομάχου, κατά μήκος του. Το στομάχι που μένει έχει σχήμα σωλήνα. Μαζί αφαιρείται και το τμήμα όπου παράγεται κυρίως η γκρελίνη, η ορμόνη που προκαλεί το αίσθημα της πείνας. Το αποτέλεσμα είναι γρηγορότερος κορεσμός με μικρότερη ποσότητα τροφής και λιγότερη πείνα.

Ο Δρ. Ζησιάδης προτείνει συχνά το γαστρικό μανίκι γιατί:

• μειώνει δραστικά τη χωρητικότητα του στομάχου, με γρήγορο κορεσμό κατά τη λήψη τροφής
• δεν τοποθετείται ξένο σώμα στον οργανισμό, όπως συμβαίνει με τον γαστρικό δακτύλιο
• δεν γίνεται παράκαμψη ή επανασύνδεση του εντέρου, οπότε είναι τεχνικά απλούστερη επέμβαση
• γίνεται λαπαροσκοπικά, με σύγχρονα εργαλεία και συρραπτικά υψηλής τεχνολογίας
• η τροφή συνεχίζει να περνά από τη φυσιολογική οδό του πεπτικού

Δεν είναι όμως κατάλληλο για όλους. Σε ασθενείς με σοβαρή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή οισοφάγο Barrett συχνά προτιμάται η γαστρική παράκαμψη, γιατί το μανίκι μπορεί να επιδεινώσει την παλινδρόμηση. Την επέμβαση αναλυτικά, με τους κινδύνους και τα αποτελέσματά της, θα τη βρείτε στη σελίδα για το γαστρικό μανίκι.

Γαστρική παράκαμψη

Δημιουργείται ένα μικρό θυλάκιο στο πάνω μέρος του στομάχου, που συνδέεται απευθείας με το λεπτό έντερο, παρακάμπτοντας το υπόλοιπο στομάχι και το πρώτο τμήμα του εντέρου. Δρα τόσο με περιορισμό της ποσότητας όσο και με ορμονικές αλλαγές. Είναι συχνά η προτιμώμενη επιλογή όταν υπάρχει σοβαρή παλινδρόμηση ή δύσκολα ρυθμιζόμενος διαβήτης. Απαιτεί δια βίου λήψη βιταμινών και συμπληρωμάτων.

Πώς επιλέγεται η επέμβαση

Η επιλογή εξαρτάται από τον ΔΜΣ, τον διαβήτη, την παλινδρόμηση, τις διατροφικές συνήθειες, προηγούμενα χειρουργεία, τη γενική υγεία και τις προτιμήσεις του ασθενούς. Δεν υπάρχει «καλύτερη» επέμβαση για όλους, υπάρχει η κατάλληλη για τον καθένα.

Μετά το χειρουργείο παχυσαρκίας

Η επέμβαση είναι η αρχή και όχι το τέλος της θεραπείας.

• Διατροφή κατά στάδια: υγρά, πολτοποιημένα, μαλακά και στη συνέχεια κανονική τροφή σε μικρές μερίδες, με έμφαση στην πρωτεΐνη.
• Βιταμίνες και συμπληρώματα σύμφωνα με τις οδηγίες, με τακτικές εξετάσεις αίματος για Β12, σίδηρο, βιταμίνη D, ασβέστιο και φυλλικό.
• Άσκηση σταδιακά, για να διατηρηθεί η μυϊκή μάζα.
• Τακτική παρακολούθηση από τη χειρουργική ομάδα και τον διαιτολόγο, ιδίως τα πρώτα χρόνια.
• Ψυχολογική υποστήριξη, γιατί η αλλαγή στο σώμα και στη σχέση με το φαγητό είναι μεγάλη.
• Εγκυμοσύνη: συνήθως συνιστάται αναμονή 12 έως 18 μηνών μετά την επέμβαση.

Η απώλεια βάρους διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για να διατηρηθεί, χρειάζεται μόνιμη αλλαγή συνηθειών.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Αν ζείτε με παχυσαρκία, μην αγνοείτε:

• πόνο ή σφίξιμο στο στήθος, δύσπνοια
• έντονο πόνο στο πάνω δεξί μέρος της κοιλιάς, πυρετό ή ίκτερο, που μπορεί να σημαίνουν χολολιθίαση ή παγκρεατίτιδα
• πρήξιμο και πόνο σε μία γάμπα
• έντονη υπνηλία τη μέρα, ροχαλητό με παύσεις της αναπνοής
• πολυουρία, έντονη δίψα και απώλεια βάρους χωρίς λόγο, που μπορεί να υποδηλώνουν διαβήτη

Αν έχετε κάνει βαριατρική επέμβαση, επικοινωνήστε αμέσως με τη χειρουργική ομάδα σε έντονο κοιλιακό πόνο, πυρετό, ταχυκαρδία, επίμονους εμετούς, αδυναμία να πιείτε υγρά ή αίμα στους εμετούς ή στα κόπρανα.

Τι επηρεάζει το κόστος της αντιμετώπισης

Το κόστος διαφέρει ανάλογα με:

• το είδος της θεραπείας: διαιτολογική, φαρμακευτική ή χειρουργική
• την επέμβαση που επιλέγεται και τα αναλώσιμα που απαιτεί
• τον προεγχειρητικό έλεγχο και τις εκτιμήσεις από άλλες ειδικότητες
• τις ημέρες νοσηλείας
• τη μετεγχειρητική παρακολούθηση, τις εξετάσεις και τα συμπληρώματα
• την ασφαλιστική κάλυψη και τις προϋποθέσεις του ασφαλιστικού φορέα

Ο Δρ. Ζησιάδης συνεργάζεται με όλους τους ασφαλιστικούς φορείς. Το κόστος συζητείται μετά την αξιολόγηση.

Η αξιολόγηση της παχυσαρκίας προηγείται της επέμβασης

Στην πρώτη επίσκεψη αναφέρετε το ιατρικό ιστορικό, το ιστορικό βάρους από την παιδική ηλικία και τις προηγούμενες προσπάθειες: δίαιτες, φάρμακα, προγράμματα άσκησης. Φέρτε πρόσφατες εξετάσεις αίματος, λίστα φαρμάκων και γνωματεύσεις από άλλους γιατρούς που σας παρακολουθούν. Καταγράψτε τις απορίες σας για την προετοιμασία, την καθημερινότητα και την παρακολούθηση, ώστε η ενημέρωση να αφορά τις δικές σας ανάγκες.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης είναι Γενικός Χειρουργός, MD, MSc, PhDc, FACS. Το PhDc σημαίνει υποψήφιος διδάκτορας. Είναι Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, Ψυχικού, με εκπαίδευση στη λαπαροσκοπική χειρουργική στο IRCAD του Στρασβούργου. Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για αξιολόγηση στα ιατρεία Ψυχικού, Κηφισιάς, Ιλίου ή Αγίου Δημητρίου, ή να καλέσετε στο 210 8010606.

Η αξιολόγηση της παχυσαρκίας προηγείται της επέμβασης

Η ενημέρωση για το γαστρικό μανίκι και τη μεταβολική χειρουργική συμπληρώνει τη συζήτηση των επιλογών. Στην επίσκεψη αναφέρετε το ιατρικό ιστορικό και τις προηγούμενες προσπάθειες αντιμετώπισης. Καταγράψτε τις απορίες σας για την προετοιμασία, την καθημερινότητα και τη μετέπειτα παρακολούθηση, ώστε η ενημέρωση να αφορά συγκεκριμένα τις δικές σας ανάγκες.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος που χαρακτηρίζεται από υπερβολική εναπόθεση λίπους, σε βαθμό που βλάπτει την υγεία. Στους ενήλικες ορίζεται συνήθως με δείκτη μάζας σώματος 30 ή περισσότερο. Επειδή ο ΔΜΣ έχει περιορισμούς, οι γιατροί τον συνδυάζουν με την περιφέρεια μέσης και με τον έλεγχο για επιπλοκές, όπως διαβήτη, υπέρταση, άπνοια ύπνου και λιπώδες ήπαρ.

Τι προκαλεί η παχυσαρκία;

Η άμεση αιτία είναι η μακροχρόνια πρόσληψη περισσότερων θερμίδων από όσες καταναλώνονται. Πίσω από αυτό βρίσκονται πολλοί παράγοντες: γονίδια, διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα, καθιστική ζωή, λίγος ύπνος, άγχος, ηλικία, εγκυμοσύνη και ορισμένα φάρμακα. Σπανιότερα ευθύνονται παθήσεις όπως ο υποθυρεοειδισμός, το σύνδρομο Cushing ή το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Πώς αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία;

Η αντιμετώπιση είναι κλιμακωτή. Βάση είναι πάντα η διατροφή, η άσκηση και η αλλαγή συνηθειών, συχνά με διαιτολόγο. Αν δεν αρκούν, μπορεί να προστεθεί φαρμακευτική αγωγή υπό ιατρική παρακολούθηση. Σε σοβαρή παχυσαρκία ή όταν υπάρχουν επιπλοκές, η βαριατρική χειρουργική, όπως το γαστρικό μανίκι ή η γαστρική παράκαμψη, δίνει την πιο σταθερή μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους.

Πότε θεωρείται κάποιος παχύσαρκος;

Ένας ενήλικας θεωρείται παχύσαρκος όταν ο ΔΜΣ του είναι 30 ή περισσότερο. Από 25 έως 29,9 θεωρείται υπέρβαρος. Η παχυσαρκία διακρίνεται σε βαθμό I (30 έως 34,9), βαθμό II (35 έως 39,9) και βαθμό III (40 και άνω). Η περιφέρεια μέσης πάνω από 102 εκ. στους άνδρες και 88 εκ. στις γυναίκες δείχνει αυξημένο κίνδυνο, ακόμη και με μικρότερο ΔΜΣ.

Ποιος μπορεί να κάνει χειρουργείο παχυσαρκίας;

Σύμφωνα με τις οδηγίες ASMBS και IFSO του 2022, το χειρουργείο συνιστάται σε ενήλικες με ΔΜΣ 35 ή μεγαλύτερο, και σε ΔΜΣ 30 έως 34,9 όταν συνυπάρχει διαβήτης τύπου 2 ή άλλη μεταβολική νόσος που δεν ελέγχεται. Πριν από την απόφαση γίνεται πολυεπιστημονική αξιολόγηση, που εξετάζει τη γενική υγεία, την ψυχική ετοιμότητα και τη δέσμευση στη μετεγχειρητική παρακολούθηση.

Η δίαιτα δεν δουλεύει. Σημαίνει ότι έχω αποτύχει;

Όχι. Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος με ισχυρή βιολογική βάση. Όταν χάνεται βάρος, ο οργανισμός αντιδρά αυξάνοντας την πείνα και μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας, γι’ αυτό το βάρος συχνά επανέρχεται. Σε σοβαρή παχυσαρκία η δίαιτα μόνη της σπάνια αρκεί. Αυτό δεν είναι αποτυχία θέλησης, αλλά ένδειξη ότι χρειάζεται πιο εντατική θεραπεία.

Μπορεί η παχυσαρκία να αντιμετωπιστεί μόνο με φάρμακα;

Τα νεότερα φάρμακα δίνουν σημαντική απώλεια βάρους σε πολλούς ασθενείς και έχουν θέση στη θεραπεία. Λειτουργούν όμως όσο λαμβάνονται, και μετά τη διακοπή το βάρος συχνά επανέρχεται. Έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες και χρειάζονται παρακολούθηση. Σε σοβαρή παχυσαρκία, η χειρουργική παραμένει η θεραπεία με τα πιο μακροχρόνια δεδομένα. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα.

Η ενημέρωση για γαστρικό μανίκι σημαίνει ότι είναι η μόνη επιλογή;

Όχι. Το γαστρικό μανίκι είναι μία από τις βασικές επεμβάσεις, αλλά δεν ταιριάζει σε όλους. Για παράδειγμα, σε σοβαρή παλινδρόμηση συχνά προτιμάται η γαστρική παράκαμψη. Η επιλογή εξαρτάται από τον ΔΜΣ, τις συνοδές παθήσεις, τις διατροφικές συνήθειες και το ιστορικό σας, και γίνεται μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση και συζήτηση όλων των επιλογών.

Βιβλιογραφία

• World Health Organization. Obesity and overweight. Fact sheet.
• Eisenberg D, Shikora SA, Aarts E, et al. 2022 American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO): Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Surg Obes Relat Dis. 2022;18(12):1345-1356.
• Rubino F, Cummings DE, Eckel RH, et al. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. Lancet Diabetes Endocrinol. 2025;13(3):221-262.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Overweight and obesity management. NICE guideline NG246, 2025.