Οξεία παγκρεατίτιδα: συμπτώματα και διάγνωση

Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι μια αιφνίδια φλεγμονή του παγκρέατος που ξεκινά συνήθως με έντονο, επίμονο πόνο στο πάνω μέρος της κοιλιάς. Στις περισσότερες περιπτώσεις έχει ήπια πορεία και υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες με σωστή νοσοκομειακή φροντίδα. Σε ένα μικρότερο ποσοστό ασθενών όμως εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο, με επιπλοκές που αφορούν ολόκληρο τον οργανισμό. Γι’ αυτό τα συμπτώματα της οξείας παγκρεατίτιδας δεν πρέπει ποτέ να αντιμετωπίζονται στο σπίτι.

Η πάθηση αφορά άνδρες και γυναίκες. Στις γυναίκες, ιδιαίτερα μετά τα 40, συνδέεται συχνότερα με τις πέτρες στη χολή, που αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες της. Στους άνδρες η αιτία είναι συχνότερα το αλκοόλ. Στα παιδιά η οξεία παγκρεατίτιδα είναι σπάνια, όμως έχει καταγραφεί.

Σε αυτή τη σελίδα θα βρείτε τι είναι η παγκρεατίτιδα, από τι προκαλείται, ποια συμπτώματα πρέπει να σας κάνουν να πάτε αμέσως στο νοσοκομείο, πώς τίθεται η διάγνωση και πώς θεραπεύεται. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα, όπου ο γενικός χειρουργός έχει κεντρικό ρόλο στην πρόληψη ενός νέου επεισοδίου.

Τι είναι το πάγκρεας;

Το πάγκρεας είναι ένα επιμήκες όργανο, μήκους περίπου 15 εκατοστών, που βρίσκεται βαθιά στην κοιλιά, πίσω από το στομάχι και δίπλα στο δωδεκαδάκτυλο. Η κεφαλή του αγκαλιάζεται από την καμπύλη του δωδεκαδακτύλου, ενώ η ουρά του φτάνει κοντά στον σπλήνα. Ο ρόλος του είναι διπλός:

• Εξωκρινής λειτουργία: παράγει παγκρεατικά ένζυμα, τα οποία οδηγεί μέσω του παγκρεατικού πόρου στο λεπτό έντερο, ώστε να διευκολυνθεί η πέψη πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λίπους.
• Ενδοκρινής λειτουργία: απελευθερώνει ινσουλίνη και γλυκαγόνη στην κυκλοφορία του αίματος. Έτσι συμμετέχει ενεργά στον μεταβολισμό της γλυκόζης και στον τρόπο που ο οργανισμός αποθηκεύει την τροφή και τη χρησιμοποιεί για ενέργεια.

Ένα ανατομικό στοιχείο εξηγεί πολλά για τη νόσο: ο παγκρεατικός πόρος και ο χοληδόχος πόρος συνήθως ενώνονται λίγο πριν εκβάλουν στο δωδεκαδάκτυλο, στο φύμα του Vater. Μια μικρή πέτρα από τη χοληδόχο κύστη που σφηνώνει σε αυτό το σημείο μπορεί να εμποδίσει τη ροή των παγκρεατικών υγρών και να πυροδοτήσει φλεγμονή.

Τι είναι η οξεία παγκρεατίτιδα;

Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι οξεία φλεγμονή του παγκρέατος που οφείλεται στην πρόωρη ενεργοποίηση των πεπτικών ενζύμων μέσα στο ίδιο το όργανο. Τα ένζυμα, αντί να ενεργοποιηθούν στο έντερο, αρχίζουν να «χωνεύουν» τον ιστό του παγκρέατος. Ο μηχανισμός αυτός ονομάζεται αυτοπεψία. Ακολουθεί οίδημα, τοπική φλεγμονή και, στις βαριές μορφές, απελευθέρωση ουσιών στην κυκλοφορία που επηρεάζουν πνεύμονες, νεφρούς και καρδιαγγειακό σύστημα.

Οξεία και χρόνια παγκρεατίτιδα: ποια η διαφορά

Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι ένα επεισόδιο. Μετά την ανάρρωση, το πάγκρεας στις περισσότερες περιπτώσεις επανέρχεται λειτουργικά. Η χρόνια παγκρεατίτιδα είναι μια προοδευτική, μόνιμη βλάβη, με ίνωση του οργάνου, χρόνιο πόνο και σταδιακή απώλεια της πεπτικής ή της ενδοκρινικής λειτουργίας. Επαναλαμβανόμενα επεισόδια οξείας παγκρεατίτιδας, ιδίως όταν συνεχίζεται η κατανάλωση αλκοόλ, μπορούν να οδηγήσουν σε χρόνια νόσο.

Πόσο σοβαρή μπορεί να είναι

Σύμφωνα με την αναθεωρημένη ταξινόμηση της Ατλάντα, η οξεία παγκρεατίτιδα διακρίνεται σε τρεις βαθμούς:

• Ήπια: χωρίς ανεπάρκεια οργάνων και χωρίς τοπικές επιπλοκές. Είναι η πιο συχνή μορφή και συνήθως βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες.
• Μέτρια σοβαρή: παροδική ανεπάρκεια οργάνου που διορθώνεται μέσα σε 48 ώρες ή τοπικές επιπλοκές, όπως συλλογές υγρού γύρω από το πάγκρεας.
• Σοβαρή: επίμονη ανεπάρκεια ενός ή περισσότερων οργάνων για πάνω από 48 ώρες. Χρειάζεται συνήθως νοσηλεία σε μονάδα αυξημένης φροντίδας ή ΜΕΘ.

Η κατάταξη αυτή δεν γίνεται πάντα από την πρώτη ώρα. Ο ασθενής παρακολουθείται στενά τις πρώτες 48 με 72 ώρες, γιατί τότε φαίνεται η πραγματική βαρύτητα του επεισοδίου.

Αίτια οξείας παγκρεατίτιδας: από τι προκαλείται

Όταν κάποιος ρωτά «η παγκρεατίτιδα από τι προκαλείται», η απάντηση στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων είναι μία από δύο: πέτρες στη χολή ή αλκοόλ. Μαζί ευθύνονται για την πλειονότητα των επεισοδίων.

Χολολιθίαση: η συχνότερη αιτία

Η χολολιθίαση είναι η αιτία που ενοχοποιείται συχνότερα για την οξεία παγκρεατίτιδα. Μικρές πέτρες ή «λάσπη» (sludge) περνούν από τη χοληδόχο κύστη στον χοληδόχο πόρο και εμποδίζουν προσωρινά την έξοδο του παγκρεατικού υγρού. Οι μικρές πέτρες είναι, παραδόξως, πιο επικίνδυνες από τις μεγάλες, επειδή μετακινούνται ευκολότερα.

Η χολολιθιασική παγκρεατίτιδα έχει μια πρακτική σημασία που συχνά παραβλέπεται: αν η χοληδόχος κύστη δεν αφαιρεθεί, ο κίνδυνος νέου επεισοδίου είναι υψηλός. Γι’ αυτό η χειρουργική αντιμετώπιση της χολής αποτελεί μέρος της θεραπείας. Περισσότερα για τη νόσο της χοληδόχου κύστης θα βρείτε στη σελίδα για τις πέτρες στη χολή και τα συμπτώματά τους.

Αλκοόλ

Η μακροχρόνια, συστηματική κατανάλωση αλκοόλ είναι η δεύτερη συχνότερη αιτία. Συνήθως απαιτούνται χρόνια βαριάς κατανάλωσης. Ένα επεισόδιο μετά από μεγάλη κατανάλωση σε κάποιον που πίνει τακτικά είναι το τυπικό σενάριο. Η πλήρης διακοπή του αλκοόλ μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής.

Άλλες αιτίες

Άλλες πιθανές αιτίες, συχνότερες ή σπανιότερες, είναι οι εξής:

• Υψηλά τριγλυκερίδια: συνήθως όταν ξεπερνούν πολύ τα φυσιολογικά επίπεδα, συχνά σε έδαφος σακχαρώδη διαβήτη ή κληρονομικής δυσλιπιδαιμίας.
• Φάρμακα: ορισμένα φάρμακα έχουν συσχετιστεί με παγκρεατίτιδα. Η σύνδεση πρέπει να αξιολογείται από γιατρό. Μη διακόπτετε μόνοι σας φάρμακα που σας έχουν συνταγογραφηθεί.
• Μετά από ERCP: η ενδοσκοπική παλίνδρομη χολαγγειοπαγκρεατογραφία μπορεί να προκαλέσει παγκρεατίτιδα σε μικρό ποσοστό ασθενών.
• Νόσοι των χοληφόρων και ανατομικές ανωμαλίες του παγκρεατικού πόρου.
• Υπερασβεστιαιμία, για παράδειγμα σε υπερπαραθυρεοειδισμό.
• Ιογενείς λοιμώξεις.
• Τραύματα της κοιλιάς.
• Μεταβολικές διαταραχές.
• Χειρουργικές επεμβάσεις στην περιοχή.
• Όγκοι του παγκρέατος ή του φύματος του Vater, κυρίως σε ασθενείς άνω των 40 που εμφανίζουν παγκρεατίτιδα χωρίς άλλη εξήγηση.
• Γενετικοί παράγοντες, ιδιαίτερα σε νεότερους ασθενείς με επαναλαμβανόμενα επεισόδια.

Σε ένα ποσοστό ασθενών η αιτία δεν βρίσκεται ακόμη και μετά τον αρχικό έλεγχο. Τότε μιλάμε για ιδιοπαθή παγκρεατίτιδα. Σε αυτές τις περιπτώσεις συχνά χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος, όπως ενδοσκοπικός υπέρηχος ή μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP), γιατί μικρές πέτρες ή λάσπη μπορεί να έχουν διαφύγει στο αρχικό υπερηχογράφημα.

Οξεία παγκρεατίτιδα: συμπτώματα

Τα συμπτώματα της οξείας παγκρεατίτιδας ποικίλλουν ανάλογα με τον ασθενή και τη βαρύτητα του επεισοδίου. Υπάρχει όμως ένα σύμπτωμα που το έχουν σχεδόν όλοι.

Ο χαρακτηριστικός πόνος

Ο πόνος είναι οξύς και έντονος, κυρίως στο επιγάστριο, δηλαδή στο πάνω μέρος της κοιλιάς κάτω από το στέρνο. Εμφανίζεται στη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών. Συχνά απλώνεται σαν ζώνη προς τα πλάγια και αντανακλά στην πλάτη ή στην οσφύ, γι’ αυτό περιγράφεται ως ζωστηροειδής. Είναι επίμονος, διαρκεί ώρες και δεν περνά με αλλαγή θέσης. Πολλοί ασθενείς νιώθουν μικρή ανακούφιση όταν κάθονται και σκύβουν μπροστά.

Ο πόνος της παγκρεατίτιδας διαφέρει από έναν κωλικό χολής. Ο κωλικός συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες. Ο πόνος της παγκρεατίτιδας παραμένει.

Συνοδά συμπτώματα

• Ναυτία και εμετοί, συχνά επαναλαμβανόμενοι, χωρίς να ανακουφίζουν τον πόνο.
• Ευαισθησία στο επιγάστριο ή σε όλη την κοιλιά, που ο γιατρός διαπιστώνει κατά την ψηλάφηση.
• Φούσκωμα και μειωμένοι εντερικοί ήχοι, καθώς το έντερο συχνά «σταματά» να λειτουργεί για λίγο (παραλυτικός ειλεός).
• Πυρετός ή δέκατα.
• Ταχύπνοια ή δύσπνοια, που μπορεί να υποδηλώνει πλευριτική συλλογή ή, στις σοβαρές μορφές, σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (ARDS).
• Ταχυκαρδία και ορθοστατική υπόταση, λόγω μεγάλης απώλειας υγρών.
• Ολιγουρία, δηλαδή λίγα ούρα.
• Καταπληξία (shock): σημείο σοβαρής νόσου με αιμοδυναμική αστάθεια, που συνήθως απαιτεί νοσηλεία σε ΜΕΘ. Η ορθοστατική υπόταση, η ταχυκαρδία και η ολιγουρία είναι επίσης ενδείξεις ότι ο οργανισμός χάνει πολλά υγρά.
• Σύγχυση ή διαταραχή της συνείδησης, σε σπάνιες περιπτώσεις.
• Ίκτερος (κιτρίνισμα δέρματος και ματιών), όταν ο χοληδόχος πόρος αποφράσσεται, είτε από τον χολόλιθο που προκάλεσε την παγκρεατίτιδα είτε από οίδημα του φλεγμαίνοντος παγκρέατος που πιέζει τον πόρο.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Πηγαίνετε αμέσως σε τμήμα επειγόντων ή καλέστε το 166 αν έχετε:

• έντονο πόνο στο πάνω μέρος της κοιλιάς που διαρκεί πάνω από λίγες ώρες ή αντανακλά στην πλάτη,
• πόνο μαζί με εμετούς που δεν σταματούν,
• κιτρίνισμα στα μάτια ή στο δέρμα, σκούρα ούρα ή πυρετό με ρίγος,
• δύσπνοια, ζάλη, λιποθυμική τάση ή πολύ λίγα ούρα.

Αν έχετε ήδη γνωστές πέτρες στη χολή ή καταναλώνετε συστηματικά αλκοόλ, ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων κινδύνου με έναν από τους παραπάνω πόνους κάνει τον άμεσο έλεγχο ακόμη πιο επείγοντα.

Πώς γίνεται η διάγνωση της οξείας παγκρεατίτιδας;

Η διάγνωση τίθεται όταν υπάρχουν τουλάχιστον δύο από τα τρία παρακάτω κριτήρια:

1. Χαρακτηριστικός πόνος στο επιγάστριο, συχνά με αντανάκλαση στην πλάτη.
2. Αμυλάση ή λιπάση ορού τουλάχιστον τριπλάσια από το ανώτερο φυσιολογικό όριο. Η λιπάση θεωρείται πιο αξιόπιστη, επειδή παραμένει αυξημένη περισσότερες ημέρες.
3. Ευρήματα παγκρεατίτιδας σε απεικονιστική εξέταση.

Εργαστηριακές εξετάσεις

Εκτός από την αμυλάση και τη λιπάση, ο γιατρός ζητά γενική αίματος, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, ηπατικά ένζυμα, χολερυθρίνη, ασβέστιο, τριγλυκερίδια και CRP. Οι εξετάσεις αυτές βοηθούν στον εντοπισμό της αιτίας και στην εκτίμηση της βαρύτητας. Μια αυξημένη ALT, για παράδειγμα, ενισχύει την υποψία χολολιθιασικής αιτίας.

Η τιμή της αμυλάσης δεν δείχνει πόσο σοβαρό είναι το επεισόδιο. Ένας ασθενής με πολύ υψηλή αμυλάση μπορεί να έχει ήπια νόσο και το αντίστροφο.

Απεικονιστικές εξετάσεις

Οι απεικονιστικές μέθοδοι γίνονται τόσο για τη διάγνωση όσο και για τη διαφορική διάγνωση από άλλες καταστάσεις, όπως διάτρηση έλκους ή ισχαιμία εντέρου:

• Υπερηχογράφημα κοιλίας: γίνεται σε όλους τους ασθενείς από την αρχή, κυρίως για να αναζητηθούν πέτρες στη χοληδόχο κύστη.
• Αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό: δεν χρειάζεται συνήθως τις πρώτες ώρες, όταν η διάγνωση είναι σαφής. Γίνεται όταν η διάγνωση είναι αβέβαιη ή όταν ο ασθενής δεν βελτιώνεται, ιδανικά μετά από 72 ώρες, για την εκτίμηση νέκρωσης και συλλογών.
• Μαγνητική τομογραφία και MRCP: χρήσιμες για τον έλεγχο του χοληδόχου πόρου και για ασαφή αίτια.
• Ενδοσκοπικός υπέρηχος: εντοπίζει πολύ μικρές πέτρες ή μικρούς όγκους.
• Ακτινογραφία θώρακα και κοιλίας: βοηθούν στη διαφορική διάγνωση και στην ανίχνευση πλευριτικής συλλογής.
• ERCP: δεν είναι απλώς διαγνωστική εξέταση. Χρησιμοποιείται θεραπευτικά, όταν υπάρχει χολαγγειίτιδα ή επίμονη απόφραξη του χοληδόχου πόρου από πέτρα.

Εκτίμηση της βαρύτητας

Η σοβαρότητα εκτιμάται με συνδυασμό κλινικής εικόνας, ζωτικών σημείων, εργαστηριακών τιμών και ειδικών βαθμολογικών κλιμάκων. Η επίμονη ανεπάρκεια οργάνων είναι ο πιο σημαντικός προγνωστικός παράγοντας. Ηλικία, παχυσαρκία και συνυπάρχοντα νοσήματα αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής πορείας.

Θεραπεία της οξείας παγκρεατίτιδας

Όσοι ψάχνουν «πώς θεραπεύεται η παγκρεατίτιδα» συχνά περιμένουν ένα φάρμακο που σταματά τη φλεγμονή. Τέτοιο φάρμακο δεν υπάρχει. Η θεραπεία της οξείας παγκρεατίτιδας στηρίζει τον οργανισμό όσο το πάγκρεας αναρρώνει, αντιμετωπίζει τις επιπλοκές και, κυρίως, διορθώνει την αιτία ώστε να μην ξανασυμβεί. Η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα κάθε περιστατικού και μπορεί να είναι συντηρητική, ενδοσκοπική ή χειρουργική.

Συντηρητική θεραπεία στο νοσοκομείο

Η συντηρητική αντιμετώπιση είναι η βάση της θεραπείας σε όλους τους ασθενείς:

• Ενδοφλέβια υγρά και ηλεκτρολύτες: η αναπλήρωση των απωλειών είναι κρίσιμη τις πρώτες 24 με 48 ώρες. Οι σύγχρονες οδηγίες προτιμούν μετρημένη, στοχευμένη χορήγηση υγρών, με τακτική επανεκτίμηση, και όχι υπερβολικά επιθετική ενυδάτωση.
• Αναλγησία: ο πόνος αντιμετωπίζεται επαρκώς με κατάλληλα παυσίπονα.
• Διατροφή: παλαιότερα οι ασθενείς έμεναν νηστικοί για πολλές ημέρες. Σήμερα, στην ήπια παγκρεατίτιδα, η σίτιση από το στόμα ξεκινά νωρίς, μόλις υποχωρήσουν ο πόνος και η ναυτία, συνήθως με ελαφριά τροφή χαμηλή σε λιπαρά. Στις σοβαρές μορφές προτιμάται η εντερική διατροφή μέσω σωλήνα από την ενδοφλέβια, γιατί προστατεύει το έντερο και μειώνει τις λοιμώξεις.
• Ρινογαστρικός καθετήρας: τοποθετείται όταν υπάρχουν επίμονοι εμετοί ή ειλεός, για την κένωση του στομάχου. Δεν χρειάζεται σε όλους.
• Παρακολούθηση: ζωτικά σημεία, διούρηση, οξυγόνωση και αιματολογικές εξετάσεις ελέγχονται τακτικά.
• Αντιβιοτικά: δεν δίνονται προληπτικά. Χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη λοίμωξη, όπως χολαγγειίτιδα ή μολυσμένη νέκρωση.

Στην ήπια μορφή, που είναι και η συχνότερη, η συντηρητική θεραπεία είναι συνήθως αρκετή και ο ασθενής βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες.

Ενδοσκοπική θεραπεία (ERCP)

Όταν η χολολιθιασική παγκρεατίτιδα συνοδεύεται από χολαγγειίτιδα (λοίμωξη των χοληφόρων) ή από επίμονη απόφραξη του χοληδόχου πόρου, γίνεται ERCP. Ο γαστρεντερολόγος, μέσω ενδοσκοπίου, ανοίγει το στόμιο του χοληδόχου (σφιγκτηροτομή) και αφαιρεί την πέτρα. Η ERCP δεν συστήνεται ρουτίνα σε όλους τους ασθενείς με χολολιθιασική παγκρεατίτιδα.

Αντιμετώπιση επιπλοκών

Στις σοβαρές μορφές μπορεί να δημιουργηθούν συλλογές υγρού γύρω από το πάγκρεας ή περιοχές νέκρωσης. Πολλές από αυτές απορροφώνται μόνες τους. Όταν μολυνθούν ή προκαλούν συμπτώματα, η σύγχρονη προσέγγιση είναι σταδιακή: πρώτα παροχέτευση με λιγότερο επεμβατικές μεθόδους, ενδοσκοπικά ή διαδερμικά, και μόνο αν χρειαστεί, χειρουργική παρέμβαση. Όποτε είναι δυνατό, οι παρεμβάσεις αυτές καθυστερούν για αρκετές εβδομάδες, ώστε οι συλλογές να περιχαρακωθούν.

Χειρουργική θεραπεία: λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή

Στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα, η χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου κύστης είναι η θεραπεία που προλαμβάνει νέο επεισόδιο. Δεν «θεραπεύει» το ίδιο το φλεγμονώδες πάγκρεας. Αφαιρεί την πηγή των λίθων.

Ο χρόνος της επέμβασης έχει σημασία:

• Ήπια χολολιθιασική παγκρεατίτιδα: οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν χολοκυστεκτομή κατά την ίδια νοσηλεία, μόλις ο ασθενής αναρρώσει. Η αναβολή για εβδομάδες αυξάνει τον κίνδυνο να επιστρέψει με νέα παγκρεατίτιδα, χολοκυστίτιδα ή κωλικό.
• Σοβαρή ή νεκρωτική παγκρεατίτιδα: η χολοκυστεκτομή καθυστερεί, συνήθως έως ότου υποχωρήσει η φλεγμονή και σταθεροποιηθούν ή απορροφηθούν οι συλλογές, που συχνά σημαίνει περίπου έξι εβδομάδες ή και περισσότερο.

Η επέμβαση που συστήνεται είναι η ελάχιστα επεμβατική λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή. Γίνεται υπό γενική αναισθησία, συνήθως μέσα από τρεις ή τέσσερις μικρές τομές, από 5 έως 10 χιλιοστά, στην κοιλιά. Από τις τομές αυτές εισέρχονται τα ειδικά χειρουργικά εργαλεία και το λαπαροσκόπιο, μια κάμερα που μεταδίδει καθαρή, μεγεθυσμένη εικόνα σε οθόνη υψηλής ευκρίνειας. Αν υπάρχει υποψία λίθων στον χοληδόχο πόρο, ο έλεγχός του γίνεται πριν ή κατά τη διάρκεια της επέμβασης. Περισσότερες λεπτομέρειες για τα βήματα και την ανάρρωση θα βρείτε στη σελίδα για τη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή.

Η λαπαροσκοπική μέθοδος προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα σε σύγκριση με την ανοικτή χειρουργική:

• χαμηλότερο κίνδυνο λοίμωξης του τραύματος και άλλων επιπλοκών,
• λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο,
• πολύ μικρές τομές με καλό αισθητικό αποτέλεσμα,
• ταχύτερη ανάρρωση και επιστροφή στις δραστηριότητες.

Όπως κάθε επέμβαση, έχει και κινδύνους, όπως αιμορραγία, λοίμωξη ή σπανιότερα τραυματισμό των χοληφόρων. Ο χειρουργός τους συζητά μαζί σας πριν από την επέμβαση.

Σε ασθενείς με πολύ αυξημένο χειρουργικό κίνδυνο, όταν η χολοκυστεκτομή δεν είναι εφικτή, η ενδοσκοπική σφιγκτηροτομή μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής της παγκρεατίτιδας, χωρίς όμως να προλαμβάνει τις υπόλοιπες επιπλοκές της χολολιθίασης.

Θεραπεία της αιτίας σε άλλες μορφές

• Αλκοολική παγκρεατίτιδα: η πλήρης διακοπή του αλκοόλ είναι η πιο αποτελεσματική πρόληψη. Οι οδηγίες προτείνουν σύντομη παρέμβαση και υποστήριξη ήδη από τη νοσηλεία.
• Υπερτριγλυκεριδαιμία: ρύθμιση των λιπιδίων με διατροφή και φάρμακα, καθώς και ρύθμιση του σακχάρου.
• Φαρμακευτική αιτία: αλλαγή του φαρμάκου από τον θεράποντα γιατρό.
• Υπερασβεστιαιμία: αντιμετώπιση της αιτίας, για παράδειγμα του υπερπαραθυρεοειδισμού.

Επιπλοκές της οξείας παγκρεατίτιδας

Οι επιπλοκές χωρίζονται σε τοπικές και συστηματικές:

• Οξείες περιπαγκρεατικές συλλογές υγρού, που συχνά απορροφώνται.
• Ψευδοκύστη: περιχαρακωμένη συλλογή υγρού που σχηματίζεται συνήθως μετά από τέσσερις εβδομάδες.
• Νέκρωση του παγκρέατος ή του λιπώδους ιστού γύρω του, που μπορεί να μολυνθεί.
• Θρόμβωση φλεβών της περιοχής, όπως της σπληνικής.
• Ανεπάρκεια οργάνων: αναπνευστική, νεφρική ή κυκλοφορική.
• Μακροπρόθεσμα: ένα ποσοστό ασθενών, ιδίως μετά από σοβαρή νόσο, εμφανίζει σακχαρώδη διαβήτη ή ανεπάρκεια πεπτικών ενζύμων. Αξίζει τακτικός έλεγχος σακχάρου μετά από ένα σοβαρό επεισόδιο.

Μετά το επεισόδιο: ανάρρωση και διατροφή

Μετά το εξιτήριο, οι περισσότεροι ασθενείς με ήπια νόσο επιστρέφουν σύντομα στη συνήθη καθημερινότητα. Λίγες πρακτικές οδηγίες βοηθούν:

• Ξεκινήστε με μικρά, συχνά γεύματα, χαμηλά σε λιπαρά, και αυξήστε σταδιακά.
• Αποφύγετε εντελώς το αλκοόλ, ιδιαίτερα αν ήταν η αιτία.
• Πίνετε αρκετό νερό.
• Αν καπνίζετε, η διακοπή μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής και χρόνιας νόσου.
• Μην καθυστερήσετε τη χολοκυστεκτομή αν σας έχει συστηθεί.
• Αναφέρετε στον γιατρό σας λιπαρές, δύσοσμες κενώσεις, απώλεια βάρους ή συμπτώματα αυξημένου σακχάρου.

Αν έχει προηγηθεί νοσηλεία, κρατήστε το εξιτήριο, τις αξονικές ή τα υπερηχογραφήματα και τις αιματολογικές εξετάσεις. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν τη βαρύτητα του επεισοδίου, την αιτία και αν υπάρχουν συλλογές που χρειάζονται παρακολούθηση. Βοηθούν τον χειρουργό να αποφασίσει πότε και πώς θα γίνει η χολοκυστεκτομή. Σχετικές πληροφορίες για τη φλεγμονή της χοληδόχου κύστης θα βρείτε στη σελίδα για τη χολοκυστίτιδα και τη θεραπεία της.

Ο ρόλος του γενικού χειρουργού

Η οξεία παγκρεατίτιδα αντιμετωπίζεται από ομάδα: παθολόγους, γαστρεντερολόγους, εντατικολόγους, ακτινολόγους και χειρουργούς. Ο γενικός χειρουργός αναλαμβάνει κυρίως την αφαίρεση της χοληδόχου κύστης στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα και τις επιπλοκές που χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός, Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής και Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Ψυχικού, με εκπαίδευση στη λαπαροσκοπική χειρουργική στο IRCAD Στρασβούργου, μπορεί να σας ενημερώσει για την οξεία και τη χρόνια παγκρεατίτιδα και για τη χειρουργική αντιμετώπιση της χολολιθίασης. Δέχεται σε ιατρεία στο Ψυχικό, στην Κηφισιά, στο Ίλιον και στον Άγιο Δημήτριο, και συνεργάζεται με όλους τους ασφαλιστικούς φορείς. Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για τη λαπαροσκοπική χειρουργική και τις εφαρμογές της.

Παγκρεατίτιδα και διαθέσιμο ιστορικό του πεπτικού

Αν έχει προηγηθεί νοσηλεία ή διαγνωστικός έλεγχος, κρατήστε το εξιτήριο και τις σχετικές εξετάσεις για τη συζήτηση με τον γιατρό. Στον ιστότοπο υπάρχουν επίσης πληροφορίες για τις πέτρες στη χολή και τη χολοκυστίτιδα. Η ενημέρωση βοηθά να κατανοήσετε τους όρους, ενώ η αξιολόγηση της δικής σας πορείας στηρίζεται στα συγκεκριμένα ευρήματα.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι είναι η παγκρεατίτιδα με απλά λόγια;

Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος, του οργάνου που παράγει πεπτικά ένζυμα και ινσουλίνη. Στην οξεία μορφή, τα ένζυμα ενεργοποιούνται πρόωρα μέσα στο ίδιο το πάγκρεας και προκαλούν βλάβη στον ιστό του. Το αποτέλεσμα είναι έντονος πόνος στο πάνω μέρος της κοιλιάς, εμετοί και, στις σοβαρές περιπτώσεις, επιπλοκές σε άλλα όργανα. Χρειάζεται πάντα νοσοκομειακή εκτίμηση.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα της οξείας παγκρεατίτιδας;

Το πρώτο και πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ένας έντονος, συνεχής πόνος στο επιγάστριο που συχνά απλώνεται στην πλάτη σαν ζώνη. Συνήθως συνοδεύεται από ναυτία και εμετούς που δεν ανακουφίζουν. Μπορεί να εμφανιστούν πυρετός, φούσκωμα και ταχυκαρδία. Αν ο πόνος κρατά ώρες, ειδικά μετά από βαρύ γεύμα ή αλκοόλ, πηγαίνετε άμεσα σε τμήμα επειγόντων.

Από τι προκαλείται η παγκρεατίτιδα;

Οι δύο συχνότερες αιτίες είναι οι πέτρες στη χολή και η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ. Ακολουθούν τα πολύ υψηλά τριγλυκερίδια, ορισμένα φάρμακα, η ERCP, η υπερασβεστιαιμία, τραύματα, λοιμώξεις και σπανιότερα όγκοι ή γενετικοί παράγοντες. Σε κάποιους ασθενείς η αιτία δεν βρίσκεται αμέσως και χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος, όπως ενδοσκοπικός υπέρηχος ή MRCP.

Πώς θεραπεύεται η παγκρεατίτιδα;

Η οξεία παγκρεατίτιδα αντιμετωπίζεται στο νοσοκομείο με ενδοφλέβια υγρά, παυσίπονα, έγκαιρη σίτιση όταν το επιτρέπει η κλινική εικόνα και στενή παρακολούθηση. Αν υπάρχει πέτρα που αποφράσσει τα χοληφόρα με λοίμωξη, γίνεται ERCP. Όταν η αιτία είναι η χολή, η λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή προλαμβάνει νέο επεισόδιο. Στο αλκοόλ, η πλήρης αποχή είναι απαραίτητη.

Πόσες μέρες νοσηλείας χρειάζεται η οξεία παγκρεατίτιδα;

Εξαρτάται από τη βαρύτητα. Στην ήπια μορφή η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες ημέρες, έως ότου υποχωρήσει ο πόνος και ο ασθενής σιτίζεται κανονικά. Αν η αιτία είναι η χολή, η χολοκυστεκτομή μπορεί να γίνει πριν από το εξιτήριο. Οι σοβαρές μορφές μπορεί να απαιτήσουν εβδομάδες νοσηλείας, ενίοτε σε ΜΕΘ.

Χρειάζεται χειρουργείο η παγκρεατίτιδα;

Τις περισσότερες φορές όχι για το ίδιο το πάγκρεας. Το χειρουργείο που συνήθως χρειάζεται είναι η λαπαροσκοπική αφαίρεση της χοληδόχου κύστης, όταν η παγκρεατίτιδα οφείλεται σε πέτρες στη χολή. Επεμβάσεις στο πάγκρεας γίνονται μόνο για επιπλοκές, όπως μολυσμένη νέκρωση, και συνήθως αφού δοκιμαστούν πρώτα λιγότερο επεμβατικές μέθοδοι παροχέτευσης.

Μπορεί να ξαναγίνει παγκρεατίτιδα;

Ναι, ιδίως αν η αιτία παραμένει. Στη χολολιθιασική παγκρεατίτιδα ο κίνδυνος υποτροπής είναι σημαντικός όσο η χοληδόχος κύστη δεν έχει αφαιρεθεί. Στην αλκοολική, η συνέχιση του αλκοόλ οδηγεί συχνά σε νέα επεισόδια και τελικά σε χρόνια παγκρεατίτιδα. Η διόρθωση της αιτίας είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης.

Τι να φέρω στο ραντεβού μετά από επεισόδιο παγκρεατίτιδας;

Φέρτε το εξιτήριο, τις αιματολογικές εξετάσεις, τα υπερηχογραφήματα, τις αξονικές ή μαγνητικές και τυχόν πόρισμα ERCP. Αν έχετε ευρήματα από τη χοληδόχο κύστη, όπως πέτρες ή πολύποδες, φέρτε και αυτές τις γνωματεύσεις. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν την αιτία και τη βαρύτητα του επεισοδίου και βοηθούν στον σωστό χρονισμό της χολοκυστεκτομής.

Για εκτίμηση μετά από επεισόδιο χολολιθιασικής παγκρεατίτιδας ή για να συζητήσετε τη χειρουργική αντιμετώπιση της χολής, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με τον Δρ. Ζησιάδη στο 210 8010606. Σε οξύ πόνο, μην περιμένετε το ραντεβού: πηγαίνετε σε τμήμα επειγόντων.

Βιβλιογραφία

• Tenner S, Vege SS, Sheth SG, et al. American College of Gastroenterology Guidelines: Management of Acute Pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2024;119(3):419-437.
• Working Group IAP/APA Acute Pancreatitis Guidelines. IAP/APA evidence-based guidelines for the management of acute pancreatitis. Pancreatology. 2013;13(4 Suppl 2):e1-15.
• Banks PA, Bollen TL, Dervenis C, et al. Classification of acute pancreatitis 2012: revision of the Atlanta classification and definitions by international consensus. Gut. 2013;62(1):102-111.
• Leppäniemi A, Tolonen M, Tarasconi A, et al. 2019 WSES guidelines for the management of severe acute pancreatitis. World J Emerg Surg. 2019;14:27.