Θυρεοειδής αδένας: συμπτώματα, παθήσεις και χειρουργική

Ο θυρεοειδής αδένας είναι ένας μικρός ενδοκρινής αδένας στη βάση του λαιμού, που ρυθμίζει με τις ορμόνες του σχεδόν κάθε λειτουργία του σώματος: τον μεταβολισμό, τον καρδιακό ρυθμό, τη θερμοκρασία, την ενέργεια, ακόμα και τη διάθεση. Όταν παράγει περισσότερες ή λιγότερες ορμόνες από όσες χρειάζονται, ή όταν σχηματίζει όζους, τα συμπτώματα μπορεί να είναι από ελάχιστα έως πολύ έντονα.

Οι παθήσεις του θυρεοειδούς είναι από τις πιο συχνές ενδοκρινολογικές διαταραχές. Εμφανίζονται αρκετές φορές συχνότερα στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες, κυρίως μετά τα 35-40, χωρίς όμως να εξαιρούνται οι άνδρες, τα παιδιά ή οι έγκυες.

Οι περισσότερες θυρεοειδοπάθειες αντιμετωπίζονται από τον ενδοκρινολόγο με φάρμακα και παρακολούθηση. Ένα μέρος τους χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση, τη θυρεοειδεκτομή. Παρακάτω εξηγούμε τι κάνει ο θυρεοειδής, από τι προκαλούνται οι παθήσεις του, ποια είναι τα συμπτώματα σε γυναίκες και άνδρες, πώς γίνεται η διάγνωση και πότε η λύση είναι χειρουργική. Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης, Γενικός Χειρουργός και Διευθυντής Γενικής, Λαπαροσκοπικής & Ρομποτικής Χειρουργικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών Ψυχικού, ασχολείται με τη χειρουργική του θυρεοειδούς και των ενδοκρινών αδένων.

Τι είναι ο θυρεοειδής και σε τι χρησιμεύει

Ο θυρεοειδής βρίσκεται μπροστά στην τραχεία, ακριβώς κάτω από το «μήλο του Αδάμ». Έχει σχήμα πεταλούδας, με δύο λοβούς που ενώνονται με τον ισθμό. Παράγει δύο κύριες ορμόνες, τη θυροξίνη (Τ4) και την τριιωδοθυρονίνη (Τ3), για τις οποίες χρειάζεται ιώδιο από τη διατροφή. Τα παραθυλακιώδη κύτταρά του παράγουν επίσης καλσιτονίνη.

Η λειτουργία του ελέγχεται από την υπόφυση, που εκκρίνει την TSH (θυρεοτρόπο ορμόνη). Όταν οι ορμόνες του θυρεοειδούς πέφτουν, η TSH ανεβαίνει για να τον «σπρώξει». Όταν είναι πολλές, η TSH πέφτει. Γι’ αυτό η TSH είναι η πρώτη εξέταση που ζητείται.

Οι θυρεοειδικές ορμόνες ρυθμίζουν:

• τον μεταβολισμό και την κατανάλωση ενέργειας
• το σωματικό βάρος
• τη θερμοκρασία του σώματος
• τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση
• τη λειτουργία του εντέρου
• τον εμμηνορρυσιακό κύκλο και τη γονιμότητα
• την ανάπτυξη του εγκεφάλου στο έμβρυο και στο παιδί

Πίσω από τον θυρεοειδή βρίσκονται οι τέσσερις μικροί παραθυρεοειδείς αδένες, που ρυθμίζουν το ασβέστιο του αίματος, και τα παλίνδρομα λαρυγγικά νεύρα, που κινούν τις φωνητικές χορδές. Η εγγύτητά τους εξηγεί γιατί η χειρουργική του θυρεοειδούς απαιτεί ιδιαίτερη εμπειρία.

Θυρεοειδής: από τι προκαλούνται οι παθήσεις

Οι συχνότερες αιτίες δυσλειτουργίας του θυρεοειδούς είναι:

• Αυτοάνοσα νοσήματα: η θυρεοειδίτιδα Hashimoto (κύρια αιτία υποθυρεοειδισμού) και η νόσος Graves (κύρια αιτία υπερθυρεοειδισμού). Εδώ το ανοσοποιητικό στρέφεται κατά του αδένα.
• Γενετική προδιάθεση και κληρονομικότητα: το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο.
• Ιώδιο: η έλλειψη ιωδίου προκαλεί βρογχοκήλη και υποθυρεοειδισμό, ενώ η υπερβολική λήψη μπορεί επίσης να διαταράξει τη λειτουργία σε ευάλωτα άτομα.
• Εγκυμοσύνη και λοχεία: αυξάνουν τις ανάγκες του αδένα και μπορεί να πυροδοτήσουν θυρεοειδίτιδα μετά τον τοκετό.
• Φάρμακα: όπως η αμιωδαρόνη, το λίθιο και ορισμένες ανοσοθεραπείες.
• Ακτινοβολία στον τράχηλο, κυρίως στην παιδική ηλικία, που αυξάνει τον κίνδυνο όζων και καρκίνου.
• Ηλικία και φύλο: οι γυναίκες και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία έχουν υψηλότερο κίνδυνο.

Το άγχος και η κακή διατροφή συχνά αναφέρονται ως αιτίες. Δεν προκαλούν από μόνα τους θυρεοειδοπάθεια, μπορεί όμως να επιδεινώσουν τα συμπτώματα ή να επηρεάσουν την πορεία μιας ήδη υπάρχουσας αυτοάνοσης νόσου.

Οι παθήσεις του θυρεοειδή αδένα

Οι συχνότερες παθήσεις είναι:

• υπερθυρεοειδισμός
• υποθυρεοειδισμός
• θυρεοειδίτιδα
• όζοι θυρεοειδούς και βρογχοκήλη (διάχυτη ή πολυοζώδης)
• καρκίνος θυρεοειδούς

Ορισμένες από αυτές συνυπάρχουν. Για παράδειγμα, ένας ασθενής με Hashimoto μπορεί να έχει και όζους, ενώ μια πολυοζώδης βρογχοκήλη μπορεί να γίνει «τοξική», δηλαδή να παράγει περίσσεια ορμονών.

Υπερθυρεοειδισμός

Στον υπερθυρεοειδισμό ο αδένας είναι υπερλειτουργικός και παράγει περισσότερες ορμόνες από το φυσιολογικό. Ο οργανισμός «τρέχει» με αυξημένες στροφές. Οι κύριες αιτίες είναι η νόσος Graves, το τοξικό αδένωμα (ένας όζος που παράγει ορμόνες αυτόνομα) και η τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη.

Συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού:

• ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών, αρρυθμίες (κολπική μαρμαρυγή)
• απώλεια βάρους παρά την αυξημένη όρεξη
• νευρικότητα, ανησυχία, ευερεθιστότητα
• τρέμουλο στα χέρια
• αϋπνία
• εφίδρωση και δυσανεξία στη ζέστη
• μυϊκή αδυναμία, κυρίως στους μηρούς και τους ώμους
• συχνές κενώσεις
• αραιή ή λιγοστή περίοδος (ολιγομηνόρροια)
• οφθαλμοπάθεια (πρόπτωση, ερεθισμός, διπλωπία) στη νόσο Graves
• διόγκωση του αδένα (βρογχοκήλη)

Χωρίς θεραπεία, ο υπερθυρεοειδισμός επιβαρύνει την καρδιά και τα οστά (οστεοπόρωση). Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αντιθυρεοειδικά φάρμακα, ραδιενεργό ιώδιο ή χειρουργείο.

Υποθυρεοειδισμός

Ο υποθυρεοειδισμός είναι η πιο συχνή διαταραχή του αδένα. Ο θυρεοειδής είναι υπολειτουργικός και ο οργανισμός «επιβραδύνεται». Η συχνότερη αιτία είναι η θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Άλλες αιτίες είναι η θυρεοειδεκτομή, το ραδιενεργό ιώδιο και ορισμένα φάρμακα.

Συμπτώματα υποθυρεοειδισμού:

• κόπωση και υπνηλία
• αύξηση βάρους
• ευαισθησία στο κρύο
• ξηρό δέρμα, ξηρά μαλλιά, τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια
• δυσκοιλιότητα
• διαταραχές περιόδου και δυσκολία σύλληψης
• πρήξιμο στο πρόσωπο και τα βλέφαρα
• βραδυκαρδία
• μειωμένη συγκέντρωση και μνήμη
• καταθλιπτική διάθεση
• μυϊκοί πόνοι και κράμπες

Ο υποθυρεοειδισμός αντιμετωπίζεται με καθημερινή λήψη θυροξίνης (λεβοθυροξίνης) σε δόση που ρυθμίζει ο ενδοκρινολόγος με βάση την TSH.

Θυρεοειδίτιδα

Θυρεοειδίτιδα σημαίνει φλεγμονή του θυρεοειδούς. Υπάρχουν διάφοροι τύποι.

Θυρεοειδίτιδα Hashimoto

Είναι αυτοάνοση νόσος: τα αντισώματα (anti-TPO, anti-Tg) καταστρέφουν σταδιακά τον ιστό του θυρεοειδούς και η παραγωγή ορμονών μειώνεται. Τα ακριβή αίτια δεν είναι γνωστά, ενώ η κληρονομικότητα παίζει ρόλο. Πλήττει κυρίως γυναίκες μέσης ηλικίας, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία. Πολλοί ασθενείς έχουν για χρόνια φυσιολογικές ορμόνες και χρειάζονται μόνο παρακολούθηση.

Ανώδυνη (σιωπηλή) και επιλόχεια θυρεοειδίτιδα

Εμφανίζεται συνήθως ξαφνικά, συχνά σε γυναίκες μετά τον τοκετό. Ξεκινά με φάση υπερθυρεοειδισμού και μπορεί να ακολουθήσει φάση υποθυρεοειδισμού. Βασικά χαρακτηριστικά είναι η μικρή, ανώδυνη βρογχοκήλη και η χαμηλή πρόσληψη ραδιενεργού ιωδίου στο σπινθηρογράφημα. Οι περισσότερες ασθενείς επανέρχονται σε φυσιολογική λειτουργία μέσα σε λίγους μήνες, ενώ ένα μέρος τους αναπτύσσει μόνιμο υποθυρεοειδισμό.

Υποξεία θυρεοειδίτιδα (de Quervain)

Ακολουθεί συνήθως ιογενή λοίμωξη. Προκαλεί πόνο στον λαιμό που αντανακλά στο αυτί ή στη γνάθο, πυρετό, μυαλγίες και δυσκολία στην κατάποση. Αντιμετωπίζεται με αντιφλεγμονώδη.

Θυρεοειδίτιδα Riedel

Είναι ο σπανιότερος τύπος. Ο θυρεοειδής αντικαθίσταται από σκληρό ινώδη ιστό, που μπορεί να πιέσει την τραχεία και τον οισοφάγο, προκαλώντας δύσπνοια και δυσκαταποσία. Πλήττει συχνότερα γυναίκες μέσης ηλικίας και η αιτία δεν είναι γνωστή.

Βρογχοκήλη και όζοι θυρεοειδούς

Βρογχοκήλη είναι η διόγκωση του θυρεοειδούς. Μπορεί να είναι διάχυτη ή οζώδης (με έναν ή πολλούς όζους). Οι όζοι είναι εξαιρετικά συχνοί, ιδιαίτερα με την ηλικία, και οι περισσότεροι ανακαλύπτονται τυχαία σε υπερηχογράφημα.

Τα καλά νέα: η μεγάλη πλειονότητα των όζων είναι καλοήθεις. Το υπερηχογράφημα κατατάσσει τους όζους ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους (π.χ. με τα συστήματα TI-RADS) και καθορίζει ποιοι χρειάζονται βιοψία με λεπτή βελόνα (FNA).

Πρησμένος θυρεοειδής: συμπτώματα

Ένας πρησμένος θυρεοειδής συχνά δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Όταν μεγαλώσει αρκετά, μπορεί να δώσει:

• ορατή διόγκωση στη βάση του λαιμού
• αίσθημα πίεσης ή «κόμπου» στον λαιμό
• δυσκολία στην κατάποση
• δύσπνοια, ειδικά στην ύπτια θέση ή με τα χέρια ψηλά
• βραχνάδα
• βήχα

Μια μεγάλη βρογχοκήλη μπορεί να επεκτείνεται πίσω από το στέρνο (οπισθοστερνική) και να πιέζει την τραχεία, ακόμη κι αν δεν φαίνεται εξωτερικά.

Καρκίνος θυρεοειδούς

Ο καρκίνος θυρεοειδούς εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και συνήθως ξεκινά ως ανώδυνος όζος. Οι πιο συχνοί τύποι, το θηλώδες και το θυλακιώδες καρκίνωμα, έχουν πολύ καλή πρόγνωση όταν διαγνωστούν και αντιμετωπιστούν σωστά. Η θεραπεία είναι κυρίως χειρουργική: λοβεκτομή ή ολική θυρεοειδεκτομή, ανάλογα με το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά του όγκου. Όταν υπάρχει επέκταση στους λεμφαδένες του τραχήλου, αφαιρούνται και οι λεμφαδένες (λεμφαδενικός καθαρισμός). Σε ορισμένους ασθενείς ακολουθεί θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο.

Ενδείξεις που χρειάζονται έλεγχο για καρκίνο

• σκληρός, ακίνητος όζος
• ταχεία αύξηση μεγέθους του όζου
• διογκωμένοι λεμφαδένες στον λαιμό
• βράγχος φωνής που επιμένει
• δυσκολία στην κατάποση ή δύσπνοια
• ιστορικό ακτινοβολίας στον λαιμό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου θυρεοειδούς

Αναλυτικά για τη διάγνωση και τη θεραπεία θα βρείτε στη σελίδα για τον καρκίνο θυρεοειδούς.

Ποια είναι τα συμπτώματα του θυρεοειδή

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την πάθηση. Ακόμα και άνθρωποι με την ίδια διάγνωση μπορεί να έχουν διαφορετικά ενοχλήματα. Συχνά είναι ήπια και μη ειδικά, γι’ αυτό αποδίδονται σε κούραση, άγχος ή ηλικία.

Θυρεοειδής: συμπτώματα στις γυναίκες

Στις γυναίκες ξεχωρίζουν οι διαταραχές της περιόδου, η δυσκολία σύλληψης, οι αποβολές, η τριχόπτωση και οι αλλαγές βάρους. Η εγκυμοσύνη και η περίοδος μετά τον τοκετό είναι φάσεις αυξημένου κινδύνου.

Θυρεοειδής: συμπτώματα στους άνδρες

Οι άνδρες έχουν τα ίδια βασικά συμπτώματα, όμως συχνά τα παραβλέπουν ή τα αποδίδουν σε άλλες αιτίες. Ορισμένα αφορούν ειδικά τους άνδρες ή εμφανίζονται συχνότερα σε αυτούς:

• μειωμένη libido και στυτική δυσλειτουργία, τόσο στον υποθυρεοειδισμό όσο και στον υπερθυρεοειδισμό
• μείωση της μυϊκής μάζας και δύναμης
• τριχόπτωση
• γυναικομαστία, κυρίως στον υπερθυρεοειδισμό
• διαταραχές γονιμότητας (ποιότητα σπέρματος)
• κόπωση και πτώση διάθεσης

Επειδή οι παθήσεις του θυρεοειδούς είναι σπανιότερες στους άνδρες, ένας όζος σε άνδρα αξιολογείται με ιδιαίτερη προσοχή.

Ξηροστομία και θυρεοειδής

Η ξηροστομία μπορεί να εμφανιστεί στον υποθυρεοειδισμό, στο πλαίσιο της γενικής ξηρότητας δέρματος και βλεννογόνων. Συχνά όμως οφείλεται σε άλλες αιτίες: αφυδάτωση, φάρμακα, σακχαρώδη διαβήτη ή σύνδρομο Sjögren, ένα αυτοάνοσο νόσημα που συνυπάρχει πιο συχνά με τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Αν η ξηροστομία επιμένει, χρειάζεται εκτίμηση από γιατρό.

Τι απαγορεύεται στον θυρεοειδή: διατροφή και καθημερινότητα

Δεν υπάρχει «απαγορευμένη» τροφή για όλους. Οι συστάσεις εξαρτώνται από την πάθηση:

• Ιώδιο: το ιωδιούχο αλάτι και τα θαλασσινά δεν απαγορεύονται. Χρειάζεται μέτρο. Αποφεύγονται τα συμπληρώματα με ιώδιο ή φύκια χωρίς ιατρική οδηγία, κυρίως σε Hashimoto και υπερθυρεοειδισμό.
• Λήψη θυροξίνης: παίρνεται με άδειο στομάχι, συνήθως το πρωί με νερό, 30-60 λεπτά πριν από το πρωινό και τον καφέ. Ασβέστιο, σίδηρος, αντιόξινα και σόγια πρέπει να απέχουν λίγες ώρες, γιατί μειώνουν την απορρόφηση.
• Σταυρανθή λαχανικά (μπρόκολο, λάχανο, κουνουπίδι): μαγειρεμένα και σε κανονικές ποσότητες δεν προκαλούν πρόβλημα.
• Γλουτένη: χρειάζεται αποφυγή μόνο αν υπάρχει διαγνωσμένη κοιλιοκάκη.
• Κάπνισμα: επιδεινώνει την οφθαλμοπάθεια της νόσου Graves και καλό είναι να διακοπεί.
• Διάφορα συμπληρώματα «για τον θυρεοειδή»: ορισμένα περιέχουν θυρεοειδικές ορμόνες ή ιώδιο και μπορεί να είναι επικίνδυνα. Η βιοτίνη αλλοιώνει τα αποτελέσματα των εξετάσεων.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Οι εξετάσεις που ζητούνται συνήθως είναι:

• Αιματολογικός έλεγχος: TSH, FT4, συχνά FT3, αντισώματα (anti-TPO, anti-Tg, TRAb), καλσιτονίνη σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
• Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς: η βασική απεικονιστική εξέταση για όζους και βρογχοκήλη.
• Βιοψία με λεπτή βελόνα (FNA): για όζους με ύποπτα χαρακτηριστικά. Το αποτέλεσμα ταξινομείται κατά Bethesda.
• Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς: σε υπερθυρεοειδισμό, για να φανεί αν ένας όζος είναι «θερμός» (λειτουργικός).
• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία: για μεγάλες ή οπισθοστερνικές βρογχοκήλες και για σχεδιασμό χειρουργείου.
• Λαρυγγοσκόπηση: πριν από θυρεοειδεκτομή, για έλεγχο των φωνητικών χορδών.

Η διόγκωση του θυρεοειδούς δεν σημαίνει πάντα ότι υπάρχει πάθηση που χρειάζεται θεραπεία. Η ερμηνεία των ευρημάτων γίνεται από τον ενδοκρινολόγο, σε συνεργασία με τον χειρουργό όταν χρειάζεται.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για τον θυρεοειδή

Τη θεραπεία των περισσότερων παθήσεων του θυρεοειδούς την καθοδηγεί ο ενδοκρινολόγος, που κρίνει πότε ο ασθενής πρέπει να παραπεμφθεί σε χειρουργό. Συνήθεις ενδείξεις θυρεοειδεκτομής είναι:

• όζος με ύποπτη ή θετική για κακοήθεια κυτταρολογική (FNA)
• καρκίνος θυρεοειδούς
• μεγάλη βρογχοκήλη που προκαλεί συμπτώματα πίεσης (δύσπνοια, δυσκαταποσία) ή επεκτείνεται πίσω από το στέρνο
• νόσος Graves, όταν τα φάρμακα αποτυγχάνουν ή δεν είναι κατάλληλα, ή όταν υπάρχει σοβαρή οφθαλμοπάθεια
• τοξικό αδένωμα ή τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη
• όζοι που μεγαλώνουν συνεχώς ή δεν μπορούν να ελεγχθούν ικανοποιητικά
• αισθητικοί λόγοι σε μεγάλη βρογχοκήλη, μετά από συζήτηση

Η ύπαρξη ενός όζου από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη χειρουργείου.

Η χειρουργική αντιμετώπιση: θυρεοειδεκτομή

Θυρεοειδεκτομή είναι η αφαίρεση μέρους ή όλου του θυρεοειδούς. Οι βασικοί τύποι είναι:

• Λοβεκτομή (ημιθυρεοειδεκτομή): αφαιρείται ο ένας λοβός. Κατάλληλη για μονήρη όζο σε έναν λοβό ή για επιλεγμένους μικρούς καρκίνους.
• Ολική θυρεοειδεκτομή: αφαιρείται όλος ο αδένας. Προτιμάται σήμερα στη νόσο Graves, στην πολυοζώδη βρογχοκήλη και σε πολλούς καρκίνους, γιατί αποτρέπει την υποτροπή από υπολειπόμενο ιστό.

Παλαιότερα γίνονταν συχνά υφολικές επεμβάσεις, όπου άφηναν μέρος του αδένα. Αυτό όμως αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής, και μια επανεπέμβαση στην ίδια περιοχή είναι πιο δύσκολη και πιο επικίνδυνη.

Νευροδιεγέρτης για την προστασία της φωνής

Η χρήση νευροδιεγέρτη (διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση) επιτρέπει στον χειρουργό να εντοπίζει και να ελέγχει τη λειτουργία των παλίνδρομων λαρυγγικών νεύρων κατά τη διάρκεια της επέμβασης. Ο στόχος είναι η βελτιωμένη ασφάλεια της επέμβασης για τη φωνή. Περισσότερα στη σελίδα για την ολική θυρεοειδεκτομή με νευροδιεγέρτη.

Προετοιμασία

Σε υπερθυρεοειδισμό ο ασθενής πρέπει να φτάσει στο χειρουργείο ευθυρεοειδής, δηλαδή με φυσιολογικά επίπεδα ορμονών. Αυτό επιτυγχάνεται με αντιθυρεοειδικά φάρμακα τις εβδομάδες πριν από την επέμβαση. Στη νόσο Graves χορηγείται συχνά για λίγες ημέρες πριν από το χειρουργείο διάλυμα ιωδιούχου καλίου (π.χ. Lugol), που μειώνει την αιμάτωση του αδένα. Ακολουθεί ο συνήθης προεγχειρητικός έλεγχος και λαρυγγοσκόπηση.

Αναλυτικά για την επέμβαση, τη νοσηλεία και την ανάρρωση θα βρείτε στη σελίδα για τη θυρεοειδεκτομή και τη ζωή μετά.

Κίνδυνοι της θυρεοειδεκτομής και ζωή χωρίς θυρεοειδή

Η ανατομία της περιοχής απαιτεί έμπειρο χειρουργό, γιατί τα νεύρα της φωνής και οι παραθυρεοειδείς αδένες βρίσκονται πολύ κοντά στον θυρεοειδή. Οι κύριοι κίνδυνοι είναι:

• Υπασβεστιαιμία: πτώση του ασβεστίου από προσωρινή δυσλειτουργία των παραθυρεοειδών, με μυρμηγκιάσματα στα δάχτυλα και γύρω από το στόμα. Συνήθως είναι παροδική και αντιμετωπίζεται με ασβέστιο και βιταμίνη D. Σπάνια είναι μόνιμη. Περισσότερα για τους παραθυρεοειδείς αδένες.
• Βράγχος φωνής: από ερεθισμό ή, σπάνια, βλάβη του παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου. Τις περισσότερες φορές είναι προσωρινό.
• Αιμάτωμα στον τράχηλο: σπάνιο αλλά επείγον, εμφανίζεται συνήθως τις πρώτες ώρες.
• Υποτροπή της νόσου, κυρίως όταν παραμένει σημαντική ποσότητα θυρεοειδικού ιστού.

Μετά από ολική θυρεοειδεκτομή ο οργανισμός δεν παράγει πλέον θυρεοειδικές ορμόνες. Ο ασθενής παίρνει καθημερινά θυροξίνη, ένα δισκίο το πρωί, και κάνει περιοδικές εξετάσεις για τη ρύθμιση της δόσης. Με σωστή ρύθμιση, οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν απόλυτα φυσιολογικά. Ορισμένοι χρειάζονται λίγο χρόνο μέχρι να βρεθεί η κατάλληλη δόση.

Πότε να αναζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό ή πηγαίνετε στα επείγοντα αν:

• ο λαιμός πρήζεται απότομα ή εμφανίσετε δυσκολία στην αναπνοή
• έχετε πολύ γρήγορο ή ακανόνιστο σφυγμό, πυρετό, σύγχυση ή έντονη ταραχή (πιθανή θυρεοτοξική κρίση)
• μετά από θυρεοειδεκτομή νιώσετε μυρμηγκιάσματα στα δάχτυλα ή γύρω από τα χείλη, ή κράμπες
• μετά από θυρεοειδεκτομή το τραύμα πρηστεί γρήγορα ή δυσκολεύεστε να αναπνεύσετε
• έχετε έντονη υπνηλία, πολύ χαμηλή θερμοκρασία και βραδυκαρδία σε γνωστό υποθυρεοειδισμό

Προγραμματισμένη επίσκεψη χρειάζεται για κάθε νέο όζο ή διόγκωση στον λαιμό, για βραχνάδα που επιμένει πάνω από τρεις εβδομάδες και για συμπτώματα που δεν εξηγούνται.

Συμβουλές για την υγεία του θυρεοειδούς

• Τακτικός έλεγχος: αν έχετε οικογενειακό ιστορικό ή συμπτώματα, μην παραλείπετε τον έλεγχο με TSH και την κλινική εξέταση από ενδοκρινολόγο. Σε γνωστή πάθηση, η παρακολούθηση δείχνει αν η αγωγή λειτουργεί.
• Ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά και επαρκές, όχι υπερβολικό, ιώδιο.
• Σωματική άσκηση, έστω και λίγα λεπτά καθημερινά, για τη γενική υγεία, το βάρος και τη διάθεση.
• Διαχείριση του άγχους: δεν προκαλεί θυρεοειδοπάθεια, αλλά η καλή ψυχολογία βοηθά στη διαχείριση κάθε χρόνιας κατάστασης.
• Εγκυμοσύνη: έλεγχος πριν και κατά την κύηση, ειδικά αν υπάρχει γνωστή πάθηση.

Μύθοι και αλήθειες για τον θυρεοειδή

• Κάθε όζος είναι καρκίνος. Λάθος. Η πλειονότητα των όζων είναι καλοήθεις. Η παρακολούθηση γίνεται από τον θεράποντα γιατρό.
• Απαγορεύεται το ιωδιούχο αλάτι και τα θαλασσινά. Όχι. Χρειάζεται μέτρο, ανάλογα με την πάθηση και πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
• Η θυροξίνη μικραίνει τους όζους. Η θυροξίνη αφορά τον υποθυρεοειδισμό και δεν χρησιμοποιείται πλέον για να μικρύνει όζους.
• Η Hashimoto θέλει πάντα φάρμακα. Όχι. Αν οι ορμόνες είναι φυσιολογικές, συνήθως αρκεί η παρακολούθηση.
• Ο θυρεοειδής παχαίνει. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να προσθέσει μερικά κιλά, κυρίως από κατακράτηση. Όταν το βάρος ανεβαίνει πολύ, χρειάζεται εξέταση των διατροφικών συνηθειών και άλλων αιτιών.
• Θυρεοειδής με όζους ίσον χειρουργείο. Η επέμβαση δεν γίνεται απλώς επειδή υπάρχει όζος. Ο γιατρός κρίνει με βάση τα ευρήματα.
• Αρκεί ο ακτινολόγος για την παρακολούθηση. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς πρέπει να παρακολουθούνται από ενδοκρινολόγο, με τον υπέρηχο ως εργαλείο.

Από τα ευρήματα του θυρεοειδούς στη χειρουργική συζήτηση

Αν ο ενδοκρινολόγος σας έχει συστήσει χειρουργική εκτίμηση, φέρτε στο ραντεβού τα υπερηχογραφήματα, τα αποτελέσματα της FNA, τις ορμονικές εξετάσεις και τη λίστα των φαρμάκων σας. Θα συζητηθεί αν χρειάζεται επέμβαση, τι είδους, και πώς θα είναι η καθημερινότητα μετά.

Ο Δρ. Δημήτρης Ζησιάδης (MD, MSc, PhDc, FACS) δέχεται στα ιατρεία Ψυχικού, Κηφισιάς, Ιλίου και Αγίου Δημητρίου, σε συνεργασία με όλους τους ασφαλιστικούς φορείς. Για ενήλικες, εφήβους ή γυναίκες που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, κλείστε ραντεβού για χειρουργική εκτίμηση θυρεοειδούς ή καλέστε στο 210 8010606.

Από τα ευρήματα του θυρεοειδούς στη χειρουργική συζήτηση

Ο υπερηχογραφικός και ο υπόλοιπος διαθέσιμος έλεγχος είναι χρήσιμοι για την προσωπική αξιολόγηση. Αν έχει προταθεί επέμβαση, συνεχίστε στην παρουσίαση της θυρεοειδεκτομής. Για διαφορετικά ερωτήματα υπάρχει ξεχωριστή ενότητα για τον καρκίνο θυρεοειδούς. Οι υπάρχουσες ερωταπαντήσεις διατηρούν τη δική τους θέση στην ενημέρωση και συμπληρώνουν τις απορίες που θα θέσετε στον γιατρό.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Ποια είναι τα συμπτώματα του θυρεοειδή στους άνδρες;

Οι άνδρες έχουν τα ίδια βασικά συμπτώματα με τις γυναίκες: κόπωση, αλλαγές βάρους, ταχυκαρδία ή βραδυκαρδία, ευαισθησία σε κρύο ή ζέστη. Επιπλέον μπορεί να εμφανίσουν μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, απώλεια μυϊκής μάζας, γυναικομαστία και διαταραχές γονιμότητας. Επειδή οι θυρεοειδοπάθειες είναι σπανιότερες στους άνδρες, συχνά διαγιγνώσκονται καθυστερημένα.

Από τι προκαλείται το πρόβλημα στον θυρεοειδή;

Οι συχνότερες αιτίες είναι αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η Hashimoto και η νόσος Graves, η κληρονομικότητα, η έλλειψη ή η υπερβολή ιωδίου, η εγκυμοσύνη και η λοχεία, ορισμένα φάρμακα και η ακτινοβολία στον λαιμό. Το άγχος και η διατροφή δεν προκαλούν από μόνα τους θυρεοειδοπάθεια, μπορεί όμως να επηρεάσουν τα συμπτώματα.

Τι απαγορεύεται σε όσους έχουν θυρεοειδή;

Δεν υπάρχει γενική απαγόρευση τροφών. Αποφεύγονται τα συμπληρώματα ιωδίου και φυκιών χωρίς ιατρική οδηγία. Η θυροξίνη παίρνεται με άδειο στομάχι, μακριά από καφέ, ασβέστιο, σίδηρο και σόγια. Η γλουτένη αποφεύγεται μόνο σε κοιλιοκάκη. Το κάπνισμα επιβαρύνει ιδιαίτερα την οφθαλμοπάθεια της νόσου Graves.

Ποια είναι τα συμπτώματα του πρησμένου θυρεοειδή;

Συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν ο αδένας μεγαλώσει, μπορεί να φανεί διόγκωση στη βάση του λαιμού, να νιώθετε πίεση ή «κόμπο», δυσκολία στην κατάποση, δύσπνοια κυρίως όταν ξαπλώνετε, βραχνάδα ή βήχα. Κάθε νέα διόγκωση στον λαιμό χρειάζεται υπερηχογράφημα και εκτίμηση από ενδοκρινολόγο.

Σχετίζεται η ξηροστομία με τον θυρεοειδή;

Μπορεί. Ο υποθυρεοειδισμός προκαλεί ξηρότητα δέρματος και βλεννογόνων, ενώ το σύνδρομο Sjögren, που προκαλεί ξηροστομία, συνυπάρχει συχνότερα με τη θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Ωστόσο η ξηροστομία έχει πολλές άλλες αιτίες, όπως φάρμακα, αφυδάτωση και διαβήτη. Αν επιμένει, χρειάζεται ιατρική διερεύνηση.

Τι σημαίνει χαμηλή TSH;

Η χαμηλή TSH συνήθως δείχνει ότι ο θυρεοειδής παράγει περισσότερες ορμόνες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός, δηλαδή πιθανό υπερθυρεοειδισμό. Μπορεί όμως να οφείλεται και σε υπερβολική δόση θυροξίνης, στην εγκυμοσύνη ή σε άλλες καταστάσεις. Ο ενδοκρινολόγος θα ζητήσει FT4, FT3 και ενδεχομένως αντισώματα και σπινθηρογράφημα.

Κινδυνεύουν περισσότερο οι γυναίκες στην εγκυμοσύνη;

Ναι. Η εγκυμοσύνη αυξάνει τις ανάγκες του θυρεοειδούς, και η θυρεοειδική λειτουργία της μητέρας επηρεάζει την ανάπτυξη του εμβρύου. Γι’ αυτό συνιστάται έλεγχος πριν από τη σύλληψη, ιδίως σε γυναίκες με γνωστή πάθηση, και στενή παρακολούθηση κατά την κύηση και μετά τον τοκετό.

Υπάρχει σχέση θυρεοειδούς και γλουτένης;

Υπάρχει συσχέτιση: οι άνθρωποι με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα έχουν αυξημένη πιθανότητα να έχουν και κοιλιοκάκη. Η διάγνωση γίνεται με ειδικές αιματολογικές εξετάσεις και βιοψία λεπτού εντέρου μέσω γαστροσκόπησης. Χωρίς διαγνωσμένη κοιλιοκάκη, η δίαιτα χωρίς γλουτένη δεν έχει αποδεδειγμένο όφελος για τον θυρεοειδή.

Βιβλιογραφία

• Haugen BR, et al. 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2016;26(1):1-133.
• Ross DS, et al. 2016 American Thyroid Association Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism and Other Causes of Thyrotoxicosis. Thyroid. 2016;26(10):1343-1421.
• Jonklaas J, et al. Guidelines for the treatment of hypothyroidism: prepared by the American Thyroid Association Task Force on Thyroid Hormone Replacement. Thyroid. 2014;24(12):1670-1751.
• Alexander EK, et al. 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum. Thyroid. 2017;27(3):315-389.